هەر جارەو قەیرانێك تاودەسێنێ، هەمان پرسیارە باوەکە، بەبەرگێكی نوێ دێنەوە سەرزار: كێ ئەویتر پەلكێشی چەواشەكاریی دەكات؟ میدیا یان جەماوەر؟ بەڕووكەش ئەشێ وەڵامەكە هاسان بێت، چونكە بە سروشتی پەیوەندییە کۆنباوەکە، جەماوەر هەواڵ و زانیاری وەردەگرێت و میدیاش پێشكەشی دەكات. بەڵام ئەوەی لە ئەمڕۆی واقیعی پرۆسەی گەیاندن و پەیوەندیکردنی گریمانەییدا روودەدات، زۆر لە پەیوەندییە کۆنباوەکەی سەردەمانی پێشوو ئاڵۆزترو تێکچڕژاوترە.
لە واقیعی حاڵدا، لەم سەردەمی پەرەسەندنە خێراییەی تەكنۆلۆجیای گەیاندن و میدیاو میدیا ئەلتەرناتیڤ (هاوڵاتی رۆژنامەنووس) هەم جەماوەرو هەم میدیاش یەكتریان پەلكێش كردووە بۆ نێو بازنەیەكی داخراوی چەواشەكاریی هاوشێوەدا. چۆن؟ یەكەم: جەماوەر بەردەوام لە ژێر فشاری قەیرانە سیاسی و ئابوورییەكاندا رۆژ دەکاتەوە، بەردەوام بە دوای ناوەڕۆكێكی میدیایی خێراو روون و بارگراویی بە هەست و سۆز دەگەڕێ و وەڵامی دەستبەجێی گەرەكە، تەنانەت ئەگەر وەڵامەكان كەموكورتش بن لە زانیاری و زانیندا!!. لە بەرامبەرشدا، میدیا (بێگومان میدیایی نا بەرپرسیار) ئەم خواستەی جەماوەری بە پاساوی بازاڕگەرمكردن بۆ پیشەكەی قۆستۆتەوە بە هەندێك رێكاری وەكو: هێدلاینی لە رادەبەدەری وروژێنەر، شیكاریی سەرپێییانە، زانیاری نیوەچڵ و ناتەواوكار. ئیدی لێرەوە گرفتەكان دەستپێدەكەن.
میدیا لە خۆڕا ئەم خواستەی جەماوەری نەخوڵقاندووە، هەروەها لە هەمبەر ئەو خواستەی جەماوەر خۆی پێڕاناگیرێت، بگرە زیاتر لە هەوڵی راوكردنی نێچیرەكانێتی (خوێنەرو بیسەرو بینەرو بەكارهێنەران) لەسەر بنەمای ئەم هاوكێشە باوانەدا کە زۆربەی توێژینەوەکان پێگەیشتوون: تاچەند كارلێكی جەماوەر زیاتر بێت، ئەوەندەش خێرایی و پەلەپروسكێ لە بڵاوكردنەوە زیاتر دەبێت. وە تاچەند خێرایی و پەلەپروسكێی لە بڵاوكردنەوە زیاتر بێت، ئەوەندەش رووبەری نێوان هەواڵی فاكت و واتەوات زیاتر دەبێت. لەم حاڵەتەدا، كردەی چەواشەكاریی مەرج نیە هەمیشە كردەیەكی مەبەستدار بێت، بەڵكو دەرەنجامێكی سروشتییە بۆ ئەو ژینگە نەخوازراوەی كاری میدیایی، كە "خێرایی بڵاوكردنەوە" زیاتر لە "وردبینی بڵاوكردنەوە" بازاڕی گەرمترە!.
لێرەدا میدیا بەتەنها ئەو بەرپرسیارێتییە لە ئەستۆ ناگرێ، چونكە لەم سەردەمی گەیاندن و پەیوەندییە دیجیتاڵییە کراوەیەدا، جەماوەرش بۆخۆی وەرگرێكی نەرێنی نیە، ئێستا جەماوەر، خوێنەرو بیسەرو بینەرو بەكارهێنەرێكی چالاكە، بەشدارە لە دروستكردنی پەیامدا، كۆمێنتی هەیە، بەكرتەیەك دەسەڵاتی هەیە لە هەڵبژاردنی چی بڵاو دەکاتەوەو چی فەرامۆش دەكات!. بۆیە لەهەر سات و كاتێكدا، ئەشێ هەواڵێكی چەواشە بەخێرایی بگوازرێتە بۆ فاكت و راستییەكی دەساودەست، پێش دەستڕاگەیشتن بە پشكنیكی راستیی و دروستی هەواڵەكە. ئەم وەرچەرخانە نەخوازراوە ئاراستەیەكی نەرێنی بۆ دامەزراوەكانی میدیا خوڵقاندووە كە "ورووژاندن" پێش "وردبینی هەواڵ و زانیاری" بكەوێ. گرفتەكە زیاتر لەوەدایە، هەردوو لا بەم ئاریشە نەخوازراوە دەزانن، بەڵام بەردەوامن لەسەر ئەم ریتمە!!. ئا لێرەدا رۆڵی خوێندەواریی میدیایی و كلتووری میدیایی دەبن بەسەنگی مەحەكی یەكلایكردنەوەی چارەسەرەكان.
هەواڵسازان بێ ئاگا نین لە بڵاوكردنەەی ئەو هێدلاینانەی كە زیادەڕۆییان تێدایە، بەڵام "هاوشانیكردنی بازاڕی میدیا"یان كردوە بە پاساوی بڵاوكردنەوە!. زۆربەی جەماوەریش بێ ئاگا نین لە هەندێ ناوەڕكی میدیایی ساختەو نا راستدا، بەڵام ئەمانیش "خێرایی كات"یان كردووە بە پاساوی شەیركردن!. دەرەنجام، ئەو دۆخە میدیاییە هاتۆتە كایەوە كە ژاوەژاوەیەكی بێ ئەندازەی لە هەواڵ و زانیاری چەواشە بەرهەمهێناوە، لە بری ئەوەی زانین و مەعریفە بەرهەم بهێنێت.
كێ ئەو جورئەت و ئازایەتییەی هەیە ئەم ژاوەژاوە بوەستێنێ؟!.
بێگومان، هەر دامەزراوەیەكی میدیایی، گەر راشكاوانە بیهەوێ خۆی لەم زەلكاوی فەوزایە قوتار بكات و بیهەوێ دووبارە بگەڕێتەوە بۆ رۆلبینینی راستەقینەی خۆی، دەبێت یەکەم هەنگاو، دوور بکەوێتەوە لە وەهمی "كارلێكی جەماوەر" ئەم وەهمە نەکات بەتاكە پێوەری سەركەوتن! سەركەوتنی راستەقینەی كاری میدیایی، بە ژمارەی بینەرو فۆڵەوەرس و شەیەركردن پێوانە ناكرێت، بەڵكو بە توانستی خۆڕاگریی لە بژارکردنی ناوڕۆكی میدیایی پێوانە دەكرێت لە پاش هێوربوونەوەی زریانی قەیرانەكاندا. بەرپرسیارێتی جەماوەریش لە دامەزراوەكانی میدیا كەمتر نیە، بیركردنەوەی بەردەوام پێش بەشداریكردن، جیاكردنەوەی هەواڵ لە بیربۆچوونەکان، گەڕان بەدوای سەرچاوەی هەواڵەکان، ئەمانە شتگەلێكی سەرەكین لە چۆنییەتی مامەڵەكردن لەگەڵ واقیع و پێشهاتەکاندا.
ئەو دۆخەی ئەمڕۆ تێیدا دەگوزەرێن(دونیای کۆمەڵگەی تۆڕیی)، تەنها قەیرانی میدیا نیە، قەیرانی جەماوەرش نیە بەتەنها، بەڵكو ئاریشەیەكە لە پەیوەندی نێوان هەردوو لادا. هەر كاتێك ئەم هاوسەنگییە لا سەنگ بێت، نا لۆجیکییە لایەک بەتەنها بەرپرسیار بکەین لە چەواشەكارییدا، بەڵكو پێكەو بەشدارین لە چەواشەكردندا.
ئەم وتارە دەربڕی بۆچونی نووسەر خۆیەتی