حەکیم عەبدولکەریم

پرسی کورد لە قۆناغێکی نوێی مێژووییدا پێویستی بە بیرکردنەوەیەکی جیاواز هەیە. جیهانی ئەمڕۆ بە شێوەیەکی زۆر لە جیهانی سەدەی بیستەم جیاوازە؛ سنوورە سیاسییەکان هێشتا بنەمای سیستەمی نێودەوڵەتین، دەوڵەتەکان خاوەنی سەرەکیی دەسەڵاتی سیاسیین و بزووتنەوە چەکدارەکان لە دەرەوەی دەوڵەت بە ئاسانی ناتوانن ببنە بنەمای سیستەمێکی سیاسیی نوێ. لەبەر ئەمە، پرسیارەکە تەنها ئەوە نییە کە کورد چۆن دەوڵەت دروست دەکات؛ بەڵکو ئەوەشە کە چۆن دەتوانێت بوونی نەتەوەیی، مافە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکان و ئازادییەکانی خۆی لە هەلومەرجێکی ئاوادا بپارێزێت.

پرۆژەی سیاسیی عەبدوڵڵا ئۆجالان لەسەر ئەم گۆڕانکارییەی پرسی کورد دامەزراوە. لە ناوەڕۆکی ئەم بیرکردنەوەیەدا، چەند بنەمای سەرەکی دەبینرێت: ڕەتکردنەوەی دەوڵەت–نەتەوە وەک تاکە شێوازی ڕێکخستنی کۆمەڵگە، پێشخستنی چارەسەری دیموکراتیک، خۆبەڕێوەبردنی کۆمەڵگا، پلورالیزم و یەکسانیی ژن و پیاو، و گەڕان بەدوای هاوبەشییەکی نوێ لەنێوان کۆمەڵگا و دەسەڵات.

لەو چوارچێوەیەدا، «نەتەوە» تەنها بە مانای دەوڵەتێکی سەربەخۆ نییە. نەتەوە دەتوانێت لە ڕێگەی زمان، کەلتور، مێژوو، ئیرادەی سیاسی و دامەزراوە کۆمەڵایەتییەکانەوە بوونی خۆی بپارێزێت. ئەمە گۆڕانێکی گرنگە لە شێوازی بیرکردنەوە لە پرسی کورد: لە پرسی «چۆن دەوڵەتێک دروست بکەین؟» بۆ پرسی «چۆن کۆمەڵگایەکی ئازاد، دیموکراتیک و خاوەن ماف دروست بکەین؟»

بنەمای دووەم، چارەسەری دیموکراتیکی پرسی کوردە. لەم دیدگایەدا، هەموو مافەکان پێویست نییە تەنها لە ڕێگەی جیاکردنەوەی سیاسی و دامەزراندنی دەوڵەتێکی نوێ بەدەست بێن. دەتوانرێت لە چوارچێوەی دەستوری و دیموکراتیکی هەر وڵاتێکدا بۆ ناساندنی هەویەتی کوردی، مافە زمانەوانی و کەلتورییەکان، بەشداریی سیاسی و خۆبەڕێوەبردن گفتوگۆ بکرێت.

بنەمای سێیەم، خۆبەڕێوەبردنی کۆمەڵگایە. مەبەستی ئەوەیە کۆمەڵگا تەنها وەرگرێکی بڕیارەکانی دەسەڵات نەبێت، بەڵکو لە ڕێگەی دامەزراوە ناوخۆییەکان، کۆمەڵە مەدەنییەکان و پڕۆسەی بەشدارییەوە ڕۆڵی چالاکی هەبێت. لێرەدا، دەسەڵات لە ناوەندەوە بۆ کۆمەڵگا دابەش دەکرێت و بەشداریی خەڵک دەبێتە بەشێک لە پرۆسەی بڕیاردان.

بنەمای چوارەم، جێگەی ژنە لە کۆمەڵگا و سیاسەت. پرۆژەکە بە ژن تەنها وەک بەشێک لە بزووتنەوەی سیاسی ناڕوانێت، بەڵکو ئازادیی ژن بە یەکێک لە پێوەرەکانی ئازادیی کۆمەڵگا دەزانێت. بۆیە بەشداریی ژنان، خۆڕێکخستن و هاوبەشیی سیاسییان بووەتە یەکێک لە تایبەتمەندییە دیارەکانی ئەم ئەزموونە.

بنەمای پێنجەم، کۆمەڵگای فرەڕەنگە. لەم دیدگایەدا، ناسنامەی کوردی نابێت ببێتە هۆی سڕینەوەی ناسنامە و مافەکانی پێکهاتەکانی دیکە. کۆمەڵگایەکی دیموکراتیک لەسەر بنەمای هاوبەشیی جیاوازییەکان دامەزرێت، نەک لەسەر بنەمای یەکسانکردنی زۆرەملێ.

ئەم بنەمایانە، لەگەڵ یەکدا، شێوەیەکی جیاواز بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ پرسی کورد پێشکەش دەکەن. بەڵام ئەمە بە مانای ئەوە نییە کە پرۆژەکە بێ ڕەخنەیە یان کێشەی جێبەجێکردنی نییە. بە پێچەوانەوە، هەر پرۆژەیەکی سیاسی پێویستی بە هەڵسەنگاندنی توانای جێبەجێکردن، پەیوەندییەکانی لەگەڵ دەوڵەتەکان، باری ناوچەیی و خواستی کۆمەڵگاکان هەیە.

لەبەر ئەوە، گفتوگۆ لەسەر پرۆژەی ئۆجالان نابێت ببێتە گفتوگۆیەک لەسەر «پشتیوان» و «دژبەر»؛ بەڵکو دەبێت ببێتە گفتوگۆ لەسەر بنەماکان، تواناکان و سنوورەکانی. هەروەها، ئەزموونی هەموو لایەنە کوردییەکان دەبێت بە هەمان پێوەر هەڵسەنگێندرێت.

لە کۆتاییدا، گرنگیی ئەم پرۆژەیە لەوەدایە کە پرسی کورد لە چوارچێوەیەکی فراوانتر دادەنێت: پاراستنی بوونی نەتەوەیی، بەدەستهێنانی مافەکان و دروستکردنی کۆمەڵگایەکی دیموکراتیک، بەبێ ئەوەی چارەسەر تەنها بە دەوڵەتسازی یان بەردەوامبوونی شەڕ پەیوەست

ئەم وتارە دەربڕی بۆچونی نووسەر خۆیەتی