شاخەوان ساڵح میرزا

خوێنەری ئازیز، خۆت لەو وێنەیەدا ببینە: کە دەقێک دەخوێنیتەوە، گوێ لە لێدوانێکی سیاسی دەگریت، یان هەواڵێکی بەپەلە دەبیستیت و ڕووبەڕووی ئەم جۆرە ڕستانە دەبیتەوە.
“ئەگەر ئەم بڕیارە جێبەجێ بکرێت، داهاتوومان دەکەوێتە مەترسییەوە.”
یان:
“ئەم هەنگاوە سەرەتای کارەساتێکی گەورەیە.”
لە ڕواڵەتدا، ئەم جۆرە قسانە وەک خەمخۆری، دڵسۆزی یان هۆشداری دەردەکەون. بەڵام پێش ئەوەی باوەڕیان پێ بکەین، پێویستە پرسیارێکی گرنگ بکەین:
ئایا ئەم جۆرە زمانە هۆشداری دەدات، یان دەمانترسێنێت؟
هۆشداری و ترساندن هەردووکیان باسی مەترسی دەکەن، بەڵام یەک شت نین. هۆشداری مەترسییەکە ڕوون دەکاتەوە، هۆکارەکانی نیشان دەدات و خوێنەر بانگ دەکات بۆ بیرکردنەوە. ترساندن بە پێچەوانەوە، پێش ئەوەی خوێنەر دەست بە بیرکردنەوە بکات، هەستێکی توند ڕێکدەخات و مرۆڤ بەرەو هەڵوێستێکی پێشوەختە دەبات.
کێشەکە ئەوە نییە کە هەست هەبێت. مرۆڤ بەبێ هەست ناژی و ژیانی گشتیش بەبێ هەست تێناگات. کاتێک باسی هەژاری، نادادپەروەری، بێکاری، ستەم یان بڕیارێکی زیانبەخش دەکەین، هەست بەشێکە لە ڕاستیی مرۆیی. بەڵام هەست دەبێت هاوڕێی بەڵگە، ڕوونی و بەرپرسیارێتی بێت. کێشەکە هەست نییە؛ کێشەکە ئەو کاتەیە کە هەست جێگەی بەڵگە دەگرێتەوە.
لە سیاسەت و ڕاگەیاندندا، زۆرجار ترساندن خێراترین ڕێگایە بۆ ئاراستەکردنی خەڵک. کاتێک مرۆڤ دەترسێت، زۆرجار کەمتر پرسیار دەکات. دەیەوێت زوو بزانێت کێ تاوانبارە، کێ دوژمنە، کێ دەبێت ڕەت بکرێتەوە، یان کێ دەبێت پشتگیری بکرێت.
بەڵام کۆمەڵگەیەکی تەندروست نابێت تەنها بە ترساندن بڕیار بدات. ترس دەتوانێت نیشانە بێت کە شتێک گرنگە، بەڵام ترساندن نابێت جێگەی بەڵگە بگرێتەوە. هەست دەتوانێت سەرەتای بیرکردنەوە بێت، نەک کۆتایی بیرکردنەوە.
با سەیری جیاوازیی نێوان ئەم دوو دەربڕینە بکەین
دەربڕینێکی لاواز:
“ئەمە کۆتایی ئابووریمانە. برسێتی باڵ بەسەر وڵاتدا دەکێشێت و هەموومان وێران دەبین.”
ئەم دەربڕینە هەستێکی توند دروست دەکات، بەڵام هێشتا نازانین بەڵگەکە چییە. کۆتایی ئابووری بە چ پێوانەیەک؟ برسێتی بەپێی چ داتایەک؟ کاریگەرییەکە لەسەر کام گرووپەکان دەبێت؟ ئەو ئەگەرانەی دیکە چین؟
دەربڕینێکی باشتر:
"ئەم بڕیارە دەتوانێت کاریگەریی خراپ لەسەر بازاڕی کار هەبێت، ئەگەر پشتگیرییەکانی کەرتی تایبەت کەم بکرێنەوە و هیچ پلانی جێگرەوە بۆ پاراستنی کارمەندان دانەنرێت."
لە دەربڕینی یەکەمدا، ترساندن هەیە. لە دەربڕینی دووەمدا، هۆشداری هەیە. یەکەم خوێنەر بەرەو هەستێکی توند و هەڵوێستێکی پێشوەختە دەبات. دووەم مەترسی، هۆکار و سنوور دەخاتە ڕوو. لەوێدا خوێنەر دەتوانێت بپرسێت، هەڵسەنگاندن بکات و ڕێگای بیرکردنەوە ببینێت.
هۆشداریی ڕاستەقینە ڕێز لە ژیریی خوێنەر دەگرێت. بە خوێنەر ناڵێت: "تۆ پێویستە بترسیت." بەڵکو دەڵێت: "ئەمە مەترسییەکەیە، ئەمە هۆکارەکانن، ئەمە بەڵگەکانن، و ئەمەش ئەو پرسیارانەن کە پێویستە بپرسین.
ترساندن بە پێچەوانەوە، جێگە بۆ گومان، پرسیار و شیکردنەوە کەم دەکات. پەیامە شاراوەکەی زۆرجار ئەمەیە: "کاتت نییە پرسیار بکەیت؛ تەنها باوەڕ بکە." لەو دۆخەدا وشەکان تەنها زانیاری ناگوازنەوە، بەڵکو هەوڵ دەدەن هەڵوێستێکی پێشوەختە لە مرۆڤدا دروست بکەن.
لێرەدا ڕەهەندی مرۆیی دەردەکەوێت. ترساندن هاووڵاتی بێهێز دەکات، چونکە لە جیاتی ئەوەی داوای بەڵگە، هۆکار و وەڵام بکات، دەکەوێتە ناو هەستێکی توند و دڵەڕاوکێ. کاتێک مرۆڤ تەنها دەترسێنرێت، متمانە لاواز دەبێت، گفتوگۆ دادەخرێت و بەرپرسیارێتی لە کەسی قسەکەر دوور دەکەوێتەوە.
زمانی بەرپرسیار و دادپەروەر، هەستەکان ناکاتە جێگرەوەی ڕاستییەکان. ئەو هەست بەکارناهێنێت بۆ ئەوەی خوێنەر بێدەنگ بکات، بەڵکو هەست و بەڵگە پێکەوە بەکار دەهێنێت بۆ ئەوەی خوێنەر باشتر تێبگات.
بۆیە، جارێکی تر کە دەقێک، لێدوانێک یان هەواڵێک هەستی ترس و شڵەژانی لێ دروست کردیت، پێش ئەوەی باوەڕ بکەیت، هەناسەیەک بدە و ئەم پرسیارە لە خۆت بکە.
ئایا ئەم قسەیە بەڵگەی پێیە بۆ ئەوەی بمپارێزێت، یان تەنها دەیەوێت بمترسێنێت بۆ ئەوەی بیرنەکەمەوە؟

ئەم وتارە دەربڕی بۆچونی نووسەر خۆیەتی