نەبەز گۆران

ئەو ململانییەی كە هەیە، هی دەسەڵات و ئابووریییە. كاتێكیش قسە لەسەر ململانێی سیاسیی باشووری كوردستان دەكەین، ڕاستەوخۆ قسە لەسەر پارتی و یەكێتی و كارەكتەرە سیاسییەكانیان دەكەین، چونكە ئەوان خاوەن دەسەڵاتی جوگرافی، ئابووری، سیاسیی و سەربازین. بەنیازیش نین لەم وتارەدا بگەڕێینەوە بۆ ڕیشەی ململانێكان، كە لە میرنشینییەوە پایەی خۆی دادەكوتێت و لەسەردەمی نوێدا جارێكی تر لە بەرگی حیزبدا خۆی دەنوێنێتەوە. لەبری ئەوە قسە لەسەر دوو هێڵی سیاسییە دەكەین، بۆ ئەوەی یارمەتی خۆمان بدەین بزانین ئەم دوو هێڵە سیاسییەی باشووری كوردستان، سەرقاڵی چین؟
_هێڵێكی ڕەقمان هەیە، پێگە مێژووییەكەی لەناو شۆڕشدایە. ئەم هێڵە زۆر بایەخ بە خۆشگوزەرانی نادات، زیاتر سەرنجی خۆی دەخاتە سەر كارەكتەرسازی، ئەم هێڵە لە ڕابردوودا كاك مەسعود و كاك نەوشیروان و كاك كۆسرەت نوێنەرایەتیان دەكرد. لە ئێستادا، كاك پاڤڵ و كاك مەسروور و كاك ڕێبەر ئەحمەد و كاك شاڵاو كاك كۆسرەت نوێنەرایەتی دەكەن.(دونیاكەیان نەرم نییە.)
_هێڵێكی نەرممان هەیە. ئەم هێڵە دینەمۆی دروستكردنەكەی مام جەلالە. زیاتر بایەخ بە پرسی ئاشتی، خۆشگوزەرانی و پێكەوەبوون دەدات، هەریەك لە مام جەلال، كاك نێچیرەڤان، كاك بەرهەم ساڵەح، نوێنەرایەت ئەو هێڵە دەكەن، پاشان لە نەوەی دووهەمدا، جارێكی تر كاك نێچیرەڤان، كاك قوباد، كاك دەربازی كاك كۆسرەت، كاك هاوڕێی شێخ نوری، نوێنەرایەتی ئەم هێڵە دەكەن.(دونیاكەیان نەرمترە لە هێڵەكەی تر.)
ئەو ململانێیەی ئێستا هەیە، هەمان ململانێی كۆنە بە فۆڕمێكی ترەوە، لە بەرگێكی تردا، كە زیاتر بەرگەكەی گرێدراوە بە ئابوورییەوە. ئەگەر هێڵەكانی پێشووتر پرسەكانیان جوگرافی بووبێت، ئەم هێڵە پرسەكەیان ئابوورییە، دەزانن ئابووری بنەوانی هەموو دەسەڵاتەكانە. ڕێك وەك ڕاهیبە كۆنەكانی سۆمەرە، دەیانەوێـت لە ڕێگەی كۆنترۆڵكردنی ئابوورییەوە، كۆی دەسەڵاتەكانی دیكە بخەنە ژێر ڕێكیفی خۆیان، بۆیە كاتێك ململانێی شوێن دەكەن، بەرلەوەی ململانێكە بۆ كورسییەكە بێت، ململانێیە بۆ ئەو ئابوورییەی كورسییەكەی ڕاگرتووە. 
ئێستا كاك نێچیرەڤان لە ڕێگەی میدیاوە خاوەندارییەتی ڕەخنە و گوتاری ناڕەزایەتی دەكات. ئەم خاوەندارییەتییە بۆ ئەوە نییە وەك ئۆپۆزسیۆنێكی ڕاستەقینە بیبینین، بۆ ئەوەیە چارەنووسی حوكومڕانییەكەی وەك ئەوەی حیزبی لێ نەیەت. لەناو حیزبدا سەركەوتوو نەبوو، كاك مەسروور پێگەی حیزبییەكەی بەهێزترە، بەڵام لە حوكومڕانیدا كاك نێچیرەڤان لاشەیەكی گەورەیە، ئابوورییەكی گەورەیە، پەیوەندییەكی بەهێزە لەگەڵ دەرەوەی هەرێم، ئەم سێ‌ خاڵە وای لێكردووە، خستنی ئەم لاشە گەورەیە كارێكی ئاسان نییە.
لە پاڵ ئەودا، كاك پاڤڵ حیزبەكەی كۆنترۆڵكردووە، جوگرافیای بەدەستەوەیە، پاڵشتی سیاسیی دەرەوەی هەیە، ئابوورییەكەی ژێر دەسەڵاتی خۆی گرمۆڵەكردووە و دەیەوێت حیزبەكەی یەك گیرفانی هەبێت و كۆتایی بە فرە گیرفانی بهێنێت. ئەشێت كاك مەسرووریش لە داهاتوودا هەمان شت بكات بۆ حیزبەكەی و ئابووری جوگرافیای حیزبەكەی، كە تا ئێستا بەهۆی كاك نێچیرەڤانەوە پێینەكراوە و سەرەتای ئەو ململانێیە بۆ ‌ یەك گیرفانی لە سنووری هەولێر و دهۆك دەستی پێكردووە. 
ئەم دوو هێڵەی ئێستا كە ڕكابەری تێدا دەكەن، گەیشتوونەتە ئاستی یەكلاییكردنەوەی دەسەڵاتی ئابووری. هەر قەیرانێك ڕوودەدات و دەبێتە بارگرانی بەسەر خەڵكەوە، سێبەری ئەم دوو هێڵە لە پشت قەیرانەكەوەیە. لە سەرەتا و كۆتاییشدا پایەی ململانێكە دەبێت بە ململانێی نێوان دوو كارەكتەر، كە كاك پاڤڵ و كاك مەسروورن. هەردووكیشان تایپەكەیان لەیەك دەچێت. ڕەق و بە پرنسیپن، بازنەیەكیان لە دەوری خۆیان كێشاوە، تەنانەت لەناو حیزبەكەشیاندا ئەوەی لەگەڵیاندایە یان سەر بەوانە، یان بە نەیار تەماشای دەكەن، بۆچوونی سێهەمیان نییە، هەموو كەسێكی دەرەوەی بازنەكەی خۆیان بە نەیار دەبینن! دەشیانەوێت لە داكوتینی دەسەڵاتی حیزبییەوە دەسەڵاتی حوكومیش یەكلایی بكەنەوە، كاك پاڤڵ بۆ ئەم یەكلاییكردنەوەیە تا ئاستی تانك هێنانە دەرەوە ڕۆیشت، بەڵام نازانین كاك مەسروور تا چ ئاستێك دەڕوات.
بێگومان جیاوازی لە گوتار و كردەكانی زۆرە ئەم دوو هێڵەدا زۆرە، بەڵام بە خێرایی با تەماشایەكی چواركارەكتەری ئەم دوو هێڵە بكەین. نمونە: كاك نێچیرەڤان و كاك قوباد، بەردەوام ئیش بۆ ئەوە دەكەن خۆشەویستی خەڵك بەدەست بهێنن و گوتارێكی ئاشتیانەی پێكەوە كاركردنیان هەڵگرتووە،(مەرجیش نییە وابێت.) پێچەوانەی ئەوان، كاك پاڤڵ و كاك مەسروور ئیش بۆئەوە دەكەن خەڵك لێیان بترسێت و گوتاری سەربەخۆكاركردن هەڵدەگرن.(مەرجی ناوێت وان.) لە جیاوازییەكەیاندا دەبینین دونیاكەیان لەیەك ناچێت. هەڵبەتە بۆ كۆمەڵگەیەكی هوشیار و كراوە، هەمیشە خۆشەویستی بایەخی زیاترە لە ترس. بەڵام لە ڕۆژهەڵاتدا ترس بووەتە سیمایەكی ڕاستەقینەی دەسەڵات، ئەمما چارەنووسەكەی تراژیدییە.  بۆئەوەی لە ڕووە سیاسییەكەوە خاڵە لاوازەكانیشیان ببینین، دەبێت قسە لەسەر گرنگی پێدان بكەین، چونكە خاڵی لاوازی سیاسی كاك پاڤڵ و كاك مەسروور گرنگی پێدانە. كاك پاڤڵ ئەگەر گرنگی پێبدەیت هەموو ئەو پرسانەت بۆ چارەسەردەكات بوون بە كەلێن، كاك مەسروورهەردوو دیوەكەیە، ئەگەر گرنگی پێبدەیت فەرامۆشت دەكات، گرنگیشی پێنەدەیت پەرچەكرداری توند وەردەگرێت و تا ئاستی خستنە چاڵی پرسەكە كاری لەسەردەكات.
خەڵكی باشوور لەناو ململانێی ئەم دوو هێڵەدان. ململانێكە لە ئەیلولدا دەستی پێكرد، پاشان گەیشتە نەوەی دووهەم، ئێستا ئابووری بووەتە چەقی ململانێكانی ئەم نەوەیە و دووهێڵی جیاوازن، خەڵك چەند باجی ئەم ململانێیە دەدات پێناچێت بۆ ئەوان زۆر بابەخداربێت. بەردەوام دەبن تا لەم دوو جوگرافیا حیزبییەدا دوو گیرفان دروست ببێت. هەموو ئەوانی تر چ كارەكتەرە سیاسییەكان، چ حیزبییەكان، لە ژێر هەیمەنەی ئەم دوو هێڵەدان. هەمووشیان دەزانن دەسەڵاتی حیزب بۆ كوڕەكانە نەك بۆ غەریبە و ئامۆزاكان. ئەوەیان كردووە بە نەریتێكی سیاسیی، بەڵام دەستەبەرداری نابن و تا دەگاتە ئاستی خستنی یەكتری دەیكەن. تەنانەت ئاستی ململانێكانیان هێندە دابەزیوە، شتی وا لەسەر یەكتری بۆ كارەكتەرە ئۆپۆسیۆنەكان دەنێرن، مرۆڤ شەرم دەكات تەماشاشی بكات. بەڵام دەبێت خەڵك ئەوە بزانێت، هەرێم ئابوورییەكی زۆر بەهێزی هەیە، بەڵام ناكۆكی ئەم دوو هێڵە سیاسییە ئەو درزە گەورانەی دروستكردووە، كە ئەمڕۆ خەڵك پێی پەرێشان بووە.
                                                                    

ئەم وتارە دەربڕی بۆچونی نووسەر خۆیەتی