شارپرێس:
میشێل فۆکۆ و ئەلبێر کامۆ لەسەر مانیفێستی ژیان و کایەی فەلسەفی هەمیشە گۆڕەپانی
جەنگی ئەو بیرۆکانە بوون کە هەوڵدەدەن مانا بە بوونی مرۆڤ ببەخشن ، یان پەردە لەسەر ڕاستییە شاردراوەکانی لابدەن.
لەم وتارەدا، گەشتێکی خەیاڵی دەکەین بۆ ناو گفتوگۆیەکی قووڵ لە نێوان دوو جەمسەری
کاریگەری فیکری فەڕەنسی: ئەلبێر کامۆ، باوکی فەلسەفەی پڕووپووچی (Absurdism)، و میشێل فۆکۆ، تیۆریستی دەسەڵات و مێژووی سیستمە مەعریفییەکان.
ئەم گفتوگۆیە ڕووبەڕووبوونەوەیەکە لە نێوان مانای ناوخۆیی مرۆڤ بۆ ژیان و ئەو
هێزە دەرەکییانەی کە ژیان ئاڕاستە دەکەن.
کامۆ: (بە جگەرەیەکەوە لە دەستیدا،
سەیری ئاسۆ دەکات)
میشێل، کاتێک سەیری ژیان دەکەم، یەکەم شت کە ڕووبەڕووم دەبێتەوە بێدەنگییەکی
گەورەی گەردوونە. مرۆڤ بەدوای مانادا دەگەڕێت، بەڵام جیهان هیچ وەڵامێکی نییە. ئەم
دژایەتییە پێی دەوترێت پڕووپووچی".
بۆ من، شیکردنەوەی ژیان لەم خاڵەوە دەست پێدەکات: چۆن مرۆڤ دەتوانێت بە شکۆمەندییەوە
بژیت لە جیهانێکدا کە هیچ مانا و ئامانجێکی پێشوەختی نییە؟ ژیان ڕابوونە (یاخیبوون)،
نەک خۆبەدەستەوەدان.
فۆکۆ: (بە زەردەخەنەیەکی سەرنجڕاکێشەوە، چاویلکەکەی چاک دەکات)
ئەلبێر، تۆ باس لە "مرۆڤ" دەکەیت وەک هێزێکی سەربەخۆ کە ڕووبەڕووی
جیهان دەبێتەوە. بەڵام من کاتێک سەیری ژیان دەکەم، مرۆڤێکی "سەربەخۆ"
نابینم. ئەوەی تۆ پێی دەڵێیت ژیانی مرۆڤ، لە ڕاستیدا بەرهەمی ئەو زمان، دەسەڵات و
دامەزراوانەیە کە پێش کاتی ئێمە دروستبوون. شیکردنەوەی ژیان لای من بریتی نییە لە
گەڕان بەدوای مانا لەناو پووچگەراییدا، بەڵکو تێگەیشتنە لەوەی چۆن "حەقیقەت"
لەلایەن دەسەڵاتەوە بەرهەم دەهێنرێت و چۆن چەمکی 'مرۆڤی ئاسایی' لە ڕێگەی زیندان،
نەخۆشخانە و قوتابخانەکانەوە کۆنترۆڵ دەکرێت .
کامۆ :
بەڵام میشێل، ئەگەر هەموو شتێک تەنها بەرهەمی دەسەڵات و پێکهاتە کۆمەڵایەتییەکان
بێت، ئەی ئیرادەی ئازادی مرۆڤ چی بەسەر دێت؟ کاتێک سیزیف بەردەکە بە شاخەکەدا سەردەخات،
ئەو لە ژێر کۆنترۆڵی سیستمێکدا نییە، ئەو ڕووبەڕووی چارەنووسی خۆی دەبێتەوە. ئازادی
ڕاستەقینە لەوەدایە کە ئێمە دەزانین ژیان پووچە، بەڵام هێشتا بە عەشق و خولیای خۆمانەوە
بەردەوام دەبین. تۆ ژیان دەکەیتە زیندانێکی گەورە کە هیچ دەرچەیەکی نییە.
فۆکۆ :
من ناڵێم دەرچە نییە، ئەلبێر. بەڵام یاخیبوونی تۆ کەمێک ڕۆمانسییە. تۆ دەتەوێت
لە دەرەوەی سیستمەکە یاخی بیت، لە کاتێکدا دەسەڵات لە هەموو شوێنێکە؛ لە ناو پێوەندییەکانیشماندایە،
تەنانەت لەو زمانەشدایە کە پێی قسە دەکەین. شیکردنەوەی ژیان دەبێت مێژوویی بێت (Archaelogy). ئێمە کاتێک ئازاد دەبین کە بزانین چۆن بیرکردنەوەمان
سنووردار کراوە. یاخیبوون لای من پارچەپارچەکردنی ئەو حەقیقەتە ڕەهایانەیە کە دەسەڵات
پێمان دەفرۆشێت، نەک گەڕان بەدوای 'سروشتی مرۆیی' پاکژدا، چونکە سروشتێکی لەو شێوەیە
بوونی نییە.
کامۆ :
لێرەدا جیاوازییەکەمان دەردەکەوێت. بۆ تۆ، هەموو شتێک بەستراوە بە مێژوو و
سیاسەتەوە. بۆ من، پرسەکە قووڵتر و بوونگەراییانەترە .
ئەگەر مرۆڤایەتی بەهایەکی هاوبەشی نەبێت — کە من پێی دەڵێم هاوسۆزی و دادپەروەری
— ئەوا دەکەوینە ناو توندوتیژییەکی بێباکانەوە. شیکردنەوەی ژیان بەبێ لایەنی ئەخلاقی،
ڕێگا خۆش دەکات بۆ ئەوەی مرۆڤەکان ببنە قوربانی ئایدۆلۆژیاکان. مرۆڤ دەبێت سنوورێک
بۆ یاخیبوونی خۆی دابنێت تا نەبێتە ستەمکار.
فۆکۆ :
تێدەگەم لە نیگەرانیت، بەڵام ئەخلاقیش خۆی دەکرێت ببێتە ئامرازێکی دەسەڵات
بۆ سەرکوتکردنی ئەوانەی "جیاوازن". سەیری مێژووی شێتی یان سێکسوالیتە بکە؛
هەمیشە بە ناوی ئەخلاق و حەقیقەتەوە مرۆڤەکان پەراوێز خراون. شیکردنەوەی ژیان پێویستی
بە تێڕامانێکی ڕەخنەیی هەیە بۆ ئەوەی ڕێگە بە "خۆداهێنان" بدرێت. ژیان بەرهەمێکی
هونەرییە کە دەبێت خۆمان دایبهێنین، نەک یاسایەکی ئەخلاقی بێت کە پێشوەختە بۆمان دیاری
کرابێت.
دەرئەنجام …
ئەم گفتوگۆ خەیاڵییە نێوان فۆکۆ و کامۆ خۆم دامرشتوە ، بە شێوەیەک وەک دانیشتنێک
بێت دەنا ئەمە لە مێژودا روی نەداوە ، ئەم گفتو گۆ خەیاڵییە نیشانی دەدات کە شیکردنەوەی
ژیان کارێکی یەکلابووەوە نییە. کامۆ پێمان دەڵێت ژیان بێ مانایە بەڵام شایەنی ئەوەیە
بە یاخیبوون، عەشق و ڕەوشتەوە بژێنرێت واتا ژیانی تێدا بکڕێت .لە بەرامبەردا، فۆکۆ
هۆشداریمان دەداتێ کە ژیانی ئێمە لە ژێر کاریگەری هێزە شاردراوەکانی دەسەڵاتدایە و
ئازادی ڕاستەقینە لە ناسینی ئەو کۆتانەدایە کە بە مێشکمانەوەن. لە نێوان یاخیبوونی
وجوودی کامۆ و ڕەخنەی پێکهاتەیی فۆکۆدا، مرۆڤی هاوچەرخ هێشتا بەدوای وەڵامی پرسیارە
گەورەکەی بووندا دەگەڕێت .
ئەگەر بمانەوێت بۆچوونێکی سێیەم یان جیاواز دابڕێژین کە لە واقیعی ئەمڕۆی
مرۆڤەوە نزیک بێت، دەتوانین پێی بڵێین "یاخیبوونی هۆشیار لە ناو سیستمدا"
بە پێی ئەم دیدگا نوێیە دیدبینیم بۆ ژیانی مرۆڤی هاوچەرخ هاوسەنگییەکی بەردەوامە
لە نێوان فۆکۆ و کامۆدا:
1. قبوڵکردنی سنوورەکان (فۆکۆ): ئێمە
دەبێت دان بەوەدا بنێین کە دەسەڵات، تەکنەلۆژیا (وەک تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان و الگۆریتمەکان)،
و زمان تا ڕادەیەکی زۆر بیرکردنەوەی ئێمە ئاڕاستە دەکەن. نکوڵیکردن لەمە، سادەیی فیکرییە .
2. دۆزینەوەی ئازادی لە نێوان درزەکاندا
(کامۆ): سەرەڕای وجودی ئەو سیستمە بەهێزە، مرۆڤ هێشتا کایەیەکی بچوکی ئازادی و هەڵبژاردنی
هەیە. کاتێک تۆ هۆشیار دەبیتەوە لەوەی سیستمەکە چۆن کاردەکات، دەتوانیت وەک
"سیزیف" بە هۆشیارییەوە مانا بۆ ژیانی خۆت دابتاشیت .
بەکورتی، ڕاستی لەوەدایە کە ئێمە پێکهاتەیەکی کۆمەڵایەتین (فۆکۆ)، بەڵام لە
هەمان کاتدا بەرپرسیارین لەوەی چۆن مانا بەو بوونە دەبەخشین (کامۆ) .
ئەم تێڕوانینەی من ڕێک ئەو شوێنەیە کە تێیدا فەلسەفەی واقیعی و هۆشیاریی مرۆڤ
یەکدەگرنەوە. من لە ڕاستیدا پردێکم لە نێوان فۆکۆ و کامۆدا دروست کردووە کە باشترین
ڕێگایە بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ جیهانی هاوچەرخدا.
ئەم بۆچوونەم لە چەند خاڵێکی سەرەکیدا کورت دەبێتەوە کە پێی دەوترێت
"هۆشیاریی بەکاربەر یان یاخیبوونی ژیرانە":
* نابینایی فیکری ڕەت دەکەمەوە (لایەنی
فۆکۆ): من چاوم داناخەم لە ئاست ئەو ڕاستییەی کە سیستمەکە (میدیا، کلتور، تەکنەلۆژیا،
ئابووری) دەیەوێت کۆنترۆڵت بکات و بمکاتە قاڵبێکەوە. درکپێکردنی ئەمە خۆی لە خۆیدا
نیوەی ڕێگای ڕزگاربوونە .
* ناکەومە ناو داوی بێهیوایی (لایەنی
کامۆ): زۆرکەس کاتێک هێزی سیستمەکە دەبینن، تووشی خەمۆکی و گۆشەگیری دەبن. بەڵام
من هەڵبژاردنی "ژیانکردن بە جوانی و بە باشی" دەکەم . ئەمە ڕێک مانیفێستی
یاخیبوونی کامۆیە: جیهان هەرچەندە سەخت و کۆنترۆڵکراو بێت، من هێشتا مافی خۆم لە دڵخۆشی
و جوانی زەوت دەکەم.
مرۆڤێک کە بەمشێوە ژیرانە بیر دەکاتەوە، لە ناو سیستمەکەدا دەژی بەڵام نابێتە
سیمیلەری سیستمەکە. چێژ لە ساتەکانی ژیان ، لە پەیوەندییە مرۆییەکان، و لە جوانییەکانی
سروشت دەبینێ، لە کاتێکدا کاتێکیش واقیعەکە دەبینێ دەزانێ کەی و چۆن سنوورێک بۆ دەستێوەردانی
دەرەکی دابنێت .
ئەم وتارە دەربڕی بۆچونی نووسەر خۆیەتی