لە نێوان دروستبوونی نەتەوەیی، دامەزراوەی دەوڵەت و زاڵبوونی حیزب و ناوچەگەری
کاتێک باس لە دروستبوونی نەتەوە و دەوڵەت دەکەین، پێویستە لە سەرەتادا جیاوازی نێوان نەتەوە و دەوڵەت ڕوون بکەینەوە. نەتەوە تەنها کۆمەڵێک خەڵک نییە کە بە زمان یان ناوچەیەکی هاوبەش پێکەوە بەسترابن؛ بەڵکو پرۆسەیەکی مێژوویی و کۆمەڵایەتییە کە لە ناویدا هەستی هاوبەشی، بیرەوەریی مێژوویی، زمان، کەلتوور، بەها و ئامانجە هاوبەشەکان دروست دەبن. بەڵام دەوڵەت دامەزراوەیەکی سیاسی و یاساییە کە بۆ بەڕێوەبردنی کۆمەڵگا و پاراستنی ماف و ئازادییەکان دروست دەکرێت.
لە مێژووی سیاسیی مۆدێرنەدا، پەیوەندی نێوان نەتەوە و دەوڵەت زۆر جار بە شێوەیەکی ئاڵۆز دروست بووە. هەندێک جار نەتەوە پێش دەوڵەت دروست بووە و دواتر بۆ خۆی داوای دامەزراوەی سیاسی کردووە؛ هەندێک جاریش دەوڵەت بە دامەزراوەکانی خۆی هەستی نەتەوەیی بەهێز کردووە. بۆیە نەتەوە و دەوڵەت یەک شت نین، بەڵام پەیوەندییەکی قووڵیان بە یەکەوە هەیە و سەرکەوتنی یەکێکیان دەتوانێت لەسەر ئەوی تر کاریگەری دابنێت.
ئەگەر ئەم تێڕوانینە بخەینە سەر ئەزموونی هەرێمی کوردستان، دەبینین کە کێشەکە تەنها کێشەی دامەزراوە و یاسا نییە؛ بەڵکو کێشەیەکی قووڵتر لە بوونی فەلسەفەی نەتەوەیی و شێوازی بەڕێوەبردنی دەسەڵاتە. هەرێمی کوردستان لە ماوەی دوو دەیەی ڕابردوودا توانیویەتی دامەزراوە سیاسی و ئیدارییەکان دروست بکات، بەڵام ئەو دامەزراوانە هێشتا بە تەواوی لە دەستەواژەی حیزبی و ناوچەگەری رزگار نەبوون.
کاتێک حیزب لە حکومەت جیا نابێتەوە، دامەزراوەکان بەجێی ئەوەی نوێنەری گشتیی کۆمەڵگا بن، دەکرێن بە ئامرازێک بۆ بەهێزکردنی نفووزی حیزبی. لەو کاتەدا پەیوەندیی نێوان هاووڵاتی و دەوڵەت لاواز دەبێت، چونکە هاووڵاتی بەجێی ئەوەی خۆی بە موڵکی دامەزراوە گشتییەکان بزانێت، دەکرێت دامەزراوەکان بە پەیوەندیی حیزبی و ناوچەیی ببینێت.
ئەم دۆخە لە هەرێمی کوردستاندا لەگەڵ کێشەی نەبوونی پڕۆژەیەکی هاوبەشی نەتەوەیی زیاتر قووڵ دەبێتەوە. ئەگەر نەتەوە وەک بیرۆکەیەکی سیاسی و کۆمەڵایەتی، بە بنەمای هاوبەشی، ماف، یەکسانی و بەرپرسیارێتیی هاوبەش نەبێت، ناوچەگەری و حیزبایەتی دەکرێن جێگای ئەو هەستی هاوبەشە بگرنەوە. ئەوەش واتای ئەوەیە کە بەجێی دروستکردنی هاووڵاتیی نەتەوەیی، گرووپی حیزبی و ناوچەیی بەهێز دەبن.
لە ڕاستیدا مەترسیی سەرەکی لەوەدا نییە کە هەرێم تەنها لە کێشەی سیاسی یان ئابووری تێپەڕێت؛ مەترسییەکە ئەوەیە ئەزموونی هەرێمی کوردستان لە قۆناغێکدا بگاتە شوێنێک کە دامەزراوەکان بوونی فەلسەفەی نەتەوەیی و پەیوەندییەکی ڕوون لەگەڵ کۆمەڵگا نەبینن. لەو حاڵەتەدا، دەوڵەت (حکومەت)بە ناو حوکومەت دەبێت، بەڵام لە ناوەڕۆکدا دەکرێت بە دەسەڵاتی حیزبەکان و ناوچەکان دابەش بکرێت.
بۆیە پێویستە ئەزموونی هەرێمی کوردستان لە قۆناغی ئێستادا بە چاوی ڕەخنەیی بخوێندرێتەوە. پێویستە پەیوەندیی نێوان نەتەوە، هاووڵاتی، دەوڵەت و حیزب لە نوێوە دیاری بکرێت؛ حیزب دەبێت لە دەوڵەت جیا بێت، دامەزراوەکان دەبێت گشتی و یاسایی بن، و هەستی نەتەوەیی دەبێت لەسەر بنەمای هاوبەشی و مافی هاووڵاتیان بنیات بنرێت.
ئەگەر ئەم گۆڕانکارییە ڕوون و بنەڕەتییە ڕوونەدات، زاڵبوونی حیزب و ناوچەگەری دەتوانێت کەم‌کەم ئەو پڕۆژە سیاسییەی کە بە ناوی هەرێمی کوردستان دروست کراوە لە ناوەڕۆکی نەتەوەیی و دامەزراوەیی دوور بخاتەوە. لەبەر ئەوە، ئەزموونی هەرێمی کوردستان لە ئێستادا پێویستی بە «بازسازیی دەروونی و سیاسی» هەیە؛ واتە گواستنەوە لە کۆمەڵگای حیزبەکان بۆ کۆمەڵگای هاووڵاتیان، و لە ناوچەگەری بۆ هەستی نەتەوەیی و بەرپرسیارێتیی هاوبەش.
لە کۆتاییدا، نەتەوە بە تەنیا بە هەستی سۆزداری دروست نابێت و دەوڵەتیش بە تەنیا بە دامەزراوە و بیناسازیی فەرمی بەهێز نابێت. پێویستە هەردووکیان لە پرۆسەیەکی مێژوویی و سیاسیی هاوبەشدا پێکەوە پەیوەست بن. ئەگەر هەرێمی کوردستان بتوانێت ئەم پەیوەندییە لەسەر بنەمای هاووڵاتیبوون، یەکسانی، یاسا و هەستی نەتەوەیی نوێ بکاتەوە، دەتوانێت لە قۆناغی مەترسیدارەکە تێپەڕێت و بنەمای قۆناغێکی نوێی سیاسی و دامەزراوەیی دابنێت.
ئەم وتارە دەربڕی بۆچونی نووسەر خۆیەتی