د. ئەمیر حسێن

لە ویلایەتی کیرالای هیندستان ، ڕاستیەکی تاڵ و دڵڕەقی تراژیدی خۆی لە ناو مێژوەکەیدا مەڵاس داوە ، ( مولاکارام ) واتە باجی مەمک ، بەپێی ئەم یاسایە ڕێگە بە ژنانی چینە هەژارەکانی ( دالیت و جوودرا) نەدەدرا سنگیان لە شوێنە گشتیەکاندا دابپۆشن ، بەڵکو لە پێناو داپۆشینی مەمکیان یان پۆشینی جلوبەرگی گونجاو، پێویست بو بڕێک پارە وەکو باج بدەنە دەسەڵاتداران ، ئەم باجە ژنانی چینە دەوڵەمەندەکانی نەدەگرتەوە ، سەرەڕای ستەم و بێ ئابڕوی یاساکە ، تەنانەت بڕی باجەکە بەپێی قەبارەی مەمکی ژنەکان لە ڕێگەی پێوانەکردن و هەڵسەنگاندنی ڕاستەوخۆ بە دەست لێدان دیاریدەکرا ، ئەمەش وەک جۆرێکی تر لە گێچەڵی سێکسی و سوکایەتی ئەژماردەکرا ، تا لە چرکەساتێکی مێژوی دیاریکراودا ژنێکی ئازا بەناوی ( نانجیلی ) هەردوک مەمکی دەبڕێ و لەبری باج دەیخاتە بەردەستی بەرپرسان ، ئەگەرچی کۆتاییەکەی زۆر تراژیدیە بۆ نانجیلی و لە ئەنجامی خوێن بەربون، گیان لەدەست دەدات ، بەڵام ئەم هەڵوێستە بوە هۆی ڕاچڵەکاندنی کۆمەڵگاو سەرهەڵدانی خۆپێشاندانی فراوان و دەربڕینی ناڕەزایەتی توند ، تا لە ژێر فشاری ئەم ناڕەزاییەتیانەدا دەسەڵاتداران یاسای مولاکارامیان هەڵوەشاندەوە ،
    ئەم جۆرە هەڵوێستە نەشیاو نامرۆییانە ، کردەیەکی ئاسایی و مێژوکردنین ، وەک بابەتی ناو حیکایەتە ئەفسانەییەکان ، تەنها لە ڕابردودا بحەوێنەوەو دەماو دەم بگوازرێنەوە ، بەڵکو پارادایمێکی زیندوی ناو بیرکردنەوەی دەسەڵات خوازانەی پیاوسالاریە ، بە درێژای مێژو تا ئەمڕۆ ، بەڵام لە فۆڕمی جیاواز و جۆراوجۆردا ، تەنانەت لەم ڕۆشدا ، ئەوەتا هەندێک لە سیستەم و دەسەڵاتەکان ، بڕیارەکانی لە مەڕ چۆنیەتی دەرکەوتنی یان داپۆشینی جەستەی ژنان بە هێز دەسەپێنێ ، لە شوێنە گشتیەکاندا ، ئەوە مانای ئەوە نیە ڕێوشوێنی مۆڕاڵی بۆ پەیوەنیەکان دادەڕێژێ ، بە قەد ئەوەی مەبەستیەتی پێمان بڵێت : ڕێکخستنەوەی دوبارەی هەڕەمی هیرارشیانەی کۆمەڵگا ، بەناو وردەکاریەکانی جەستەی ژناندا تێدەپەڕێ . لە کیرالا سەپاندنی خۆ ڕوت کردنەوەی ژنان بە پێی یاسا، وەکو ئەرکێکی چینایەتی و پاتریارکیە ، هەر وەک چۆن لە ئێستادا باڵا پۆشی ژنان لە زۆر لە کۆمەڵگا ڕۆژهەڵاتیەکاندا، بەیاسا و بەگەڕخستنی دامودەزگای تایبەتی،  وەک پۆلیسی ئاداب و دەسەڵاتی دادگاکان بۆ چاودێری و لێپرسینەوە ، نەک تەنها لە ڕوی یاسایی ، بەڵکو لەڕوی ئاینی و کۆمەڵایەتی و ئەخلاقی ، هەمان پەیام لە خۆ دەگرێ کە بریتیە لە : جەستەی مێینە موڵکی  مێینە خۆی نیە ، بەڵکو بەڵگەنامەیەکی پێش وەختە بڕیار لێدراوە، وەک تاوان بۆ ملکەچ پێکردن . بۆیە کاتێک دەسەڵات  ( سیاسی یان ئاینی ) ، لە فەراهەمکردنی لانی کەمی دادپەروەری و پاراستنی کەرامەتی تاکەکان و ژیانێکی شایستە بۆ هاوڵاتیەکانی شکست دێنێ ، بەدوای سەرکەوتنێکی ڕەمزیدا دەگەڕێ بۆ خۆسەپاندن ، ئاسانترین بژاردە جەستەی مێینەیە ، چونکە ئەڵقەیەکی لاوازەو بەئاسانی دەگۆڕێت بۆ گۆڕەپانی ململانێ و بەریەک کەوتنی مۆڕاڵی . باجی سەر مەمک جۆرێک بو لە پێوەری مادی بۆ تەسلیم بون ، ئەمڕۆش یاساکانی باڵا پۆشی ، بە پاساوی گوتاری شەرەف پارێزی و هەڕەشەکانی پۆلیسی ئاداب لە هەندێک لە وڵاتان، بوون بە پێوەر بۆ گوێڕایەڵی ژنان . لە هەردوک حاڵەتدا هیچ پرسیارێک بە ڕوی جەستەی پیاودا بەرز ناکرێتەوە ، لە کاتێکدا بکەری سەرەکی لادان و بەدڕەوشتی زۆربەی کات جەستەی پیاوە .
   لە ڕۆژهەڵات ئەوەندە بەسە بیرۆکەکان لە ڕێگەی هەندێک دامودەزگاو پیاوانی ئاینیەوە فڕێ بدەیتە ناو کۆمەڵگا ، وەک چۆن  بەبەردەوامی دەڵێن :  جەستەی ژن سەرچاوەی فیتنەیە ، دەنگی ژن عەورەتە ، هاتنەدەرەوەی ژن موسیبەتە ، ئازادی ژن بیدعەیە ، ژن ناقص ئەلعەقڵەو تەنها بۆ خزمەتی پیاو خوڵقاوە ….. ئیتر ژن دەبێت بە ڕەقیب بەسەر خۆیەوە ،  دەسەڵات پێویستی بە شەلاق و فەلاقە نامێنێ لە گۆڕەپانەکاندا ، ژنان خۆیان چاودێری خۆیان دەگرنە ئەستۆ ،تەنانەت سڵ لە جەستەی خۆیان دەکەنەوە ، هەمیشە وەکو گوناهبار سەیری خۆیان دەکەن . بەڵام نانجیلی کاتێک هەردوک مەمکی بڕی، تەنها لەبەر ئەوە نەبو ببون بە مایەی شەرمەزاری و ناچار بە ملکەچیان کردبو ، بۆ ئەوەی وەک ڕقێک لەڕێگەی ئەم کارەوە تۆڵە لە جەستەی بکاتەوە ، بەڵکو وەک ناڕازیبونێک بەرامبەر ئەو سیستەمەی تەنها زمانی جەستە دەزانێ ، لە کاتی گفتوگۆدا، بۆیە هەڵوێستەکەی خۆکوژی نیە ، بەقەد ئەوەی جۆرێکە لە فەلسەفەی ڕادیکاڵی جەستە ، کاتێک جەستە دەبێتە کۆت و بەند ، شکاندنی ئەم کۆت و بەندە جۆرێکە لە دەستەبەرکردنی ئازادی .
    لەکۆتایدا تێدەگەین تا ئەمڕۆش باج لەسەر جەستەی ژن هەڵنەگیراوە، تەنها بە سیستەمێکی نوێ جارێکی تر ڕێکخراوەتەوە ، مەمکانە کۆتایی نەهاتوە بە هەڵوەشاندنەوەی یاساکەی ، ئەوەتا بەردەوام لە فۆڕمێکی تاڕادەیەک ڕێزدارتردا خۆی دوبارە دەکاتەوە ، یاسای باڵا پۆشی ، گوتاری شەڕەف پارێزی ، دەیان فتوای جۆراوجۆری پیاوانی ئاینی دەربارەی چۆنیەتی مامەڵە لەگەڵ ژنان ، بێگومان مەبەستەکەیان زیاتر جەستەی ژنە، نەک ژن وەک مرۆڤێکی کامڵی خاوەن هەست وسۆزو بیرکردنەوە، هەمو ئەو نۆرم و ئەکتە کلتوری و کۆمەڵایەتیانەی ژنان وەک مرۆڤی نوقسان و پلە دو وێنا دەکەن ، هەمان هێزی یاسای مولاکارمیان هەیە ، بۆیە تا جەستەی ژنان وەک هۆکار بۆ شاردنەوەی شکست ، بەدەست دەسەڵاتی سیاسی و ئاینیەوە بێت ، وە پیاوانی ئاینی لە فۆبیای جەستەی ژن دەربازیان نەبێت ، کۆمەڵگا جورئەتی ڕوبەڕو بونەوەی ئاریشەکانی ئەم گوتارە پاتریارکیەی نەبێت ، ئەوا نانجیلی و یاسای مولاکارمی ئابڕوبەرانە لە فۆڕمی جیا جیادا لەم ڕۆژهەڵاتەی ئێمە  بەردەوام دوبارە دەبێتەوە .

ئەم وتارە دەربڕی بۆچونی نووسەر خۆیەتی