لە کاتێکدا دونیای مۆدێرن خەریکی پەرەپێدانی سوپای پیشەیی
و پشت بەستن بە تەکنەلۆژیای زیرەکی دەستکردە لە جەنگەکاندا، پەرلەمانی عێراق جارێکی
تر سەرقاڵی زیندووکردنەوەی پڕۆژەیاسای "خزمەتی سەربازیی زۆرەملێ"یە. ئەم
پرۆژەیە، کە بۆ زۆربەی نەوەی نوێی عێراق و هەرێمی کوردستان تەنها چیرۆکێکی نێو کتێبەکانی
مێژووە، ئێستا بووەتە مەترسییەکی جدی لەسەر داهاتووی هەزاران گەنج و دۆخی سیاسیی وڵات.
لەواقعیدا خەرجییەکی زۆر بۆ سوپایەکی بێ ئامانج
بە تێڕوانینێکی سەرپێیی بۆ واقیعی عێراق، دەردەکەوێت کە
ئەم یاسایە کێشەی گەورەی لە بەردەمدایە:
• بەفیڕۆدانی
سامانی نیشتمانی: دروستکردنی کەمپی سەربازیی گەورە بۆ سەدان هەزار گەنج، پێویستی بە
بودجەیەکی خەیاڵی هەیە. ئایا عێراق لەم قەیرانە دارایی و گەندەڵییە ئیدارییەی ئێستادا،
توانای دابینکردنی خۆراک، جلوبەرگ، و ژێرخانی بۆ ئەم هەموو گەنجە هەیە؟ ئەمە دەروازەیەکی
تر دەبێت بۆ بەهەدەردانی سامانی گشتی.
• جەنگی مۆدێرن vs ژمارەی زۆر: جەنگەکانی
ئەمڕۆ چیتر جەنگی "ژمارەی سەرباز" نین، بەڵکو جەنگی "تەکنەلۆژیا و
زانیاری"ن. سوپایەک کە پشت بە سەربازی ناچاری دەبەستێت، ناتوانێت لە بەرامبەر
دڕۆن و سیستەمی زیرەکی دەستکرددا خۆی ڕابگرێت.
عێراق پێویستی بە سوپایەکی پسپۆڕ و مەشقپێکراوە، نەک لەشکرێکی
ملیۆنی بێ ئامانج.
• هەڵاتنی گەنجان :
گەنجێک کە بەهۆی بێکارییەوە دەناڵێنێت، کاتێک دەبینێت دەبێت
ساڵانی تەمەنی لە کەمپێکی سەربازیی بەسەر ببات کە هیچ بەهایەکی بۆ داهاتووی پیشەیی
نییە، بێگومان بیر لە جێهێشتنی نیشتمان دەکاتەوە.
بەراوردی نێودەوڵەتی: جیهان بەرەو کوێ دەڕوات؟
لە دیدێکی جیهانیدا، سەربازیی زۆرەملێ بەرەو هەڵوەشانەوە
دەچێت. وڵاتانی پێشکەوتوو بەو ئەنجامە گەیشتوون کە "ژمارە" گرنگ نییە، بەڵکو
"توانا" گرنگە:
1. وڵاتانی هەڕەشە
لەسەر (وەک کۆریای باشوور/ئیسرائیل): سەربازیی زۆرەملێ هێشتا بەکار دەهێنن، چونکە
بەردەوام لە دۆخی جەنگی ڕاستەوخۆدان و هەڕەشەی مانەوەیان لەسەرە.
2. وڵاتانی مۆدێرن
(وەک ئەڵمانیا/فەرەنسا): لە ساڵانی رابردوودا سیستەمی زۆرەملێیان هەڵپەسارد و گۆڕیان
بۆ سوپای پیشەیی و تەکنەلۆژی.
3. عێراق: نە خاوەن
ژێرخانێکی ئابووریی بەهێزە و نە لە دۆخێکی جەنگی بەردەوامی سنورەکاندایە کە پێویستی
بەو قەبارە زۆرەی سەرباز هەبێت.
لایەنی دەستووری: ناکۆکیی نێوان ناوەند و هەرێم
لێکدانەوەی دەستووری بۆ ئەم پڕۆژە یاسایە ناکۆکیی زۆری لەسەرە.
لە کاتێکدا لایەنگرانی یاساکە وەک ئەرکێکی نیشتمانی دەیبینن، بەڵام شارەزایانی یاسایی
ئاماژە بەوە دەکەن کە ناکۆکیی توند لەگەڵ مادەی ٩ و ١٢١ی دەستووردا هەیە، بەتایبەت
لە ڕووی مەرکەزییەت و پاراستنی تایبەتمەندیی هێزەکانی هەرێم."
ئەم پرۆژە یاسایە لە ڕووی دەستوورییەوە، گومانی زۆری لەسەرە
و دەکرێت ببێتە دەروازەیەک بۆ کێشەی یاسایی و سیاسی:
• پێشێلکردنی بنەماکان:
بەپێی ماددەی ٩ی دەستوور، هێزە چەکدارەکان دەبێت لە پێکهاتەکانی گەلی عێراق پێکبێن.
هەر یاسایەک بەبێ ڕەچاوکردنی تایبەتمەندییەکانی هەرێمی کوردستان دەربچێت، پێشێلکارییە
بەرامبەر بەو بنەمایە.
• ناکۆکی لەگەڵ
پێشمەرگە: ماددەی ١٢١ی دەستوور دانی بە هێزەکانی ئاسایشی ناوخۆ (وەک پێشمەرگە) ناوە
وەک پاسەوانی هەرێم. کاتێک بەغدا یاسایەکی سەربازیی زۆرەملێ دەردەکات بەبێ ئەوەی
چارەنووسی هێزی پێشمەرگە لەو یاسایەدا بە ڕوونی دیاری بکرێت، ئەمە وەک دەستدرێژی بۆ
سەر دەسەڵاتەکانی هەرێم دەبینرێت و گرژییەکانی نێوان هەولێر و بەغدا قوڵتر دەکاتەوە.
لەکۆتاییدا
سەربازیی زۆرەملێ لە عێراقدا، زیاتر لەوەی خزمەتی ئاسایش
بکات، خزمەتی پڕکردنی کەمپەکان دەکات لە گەنجانی بێکار. عێراق پێویستی بە "پڕۆژەی
نیشتمان"ە، نەک "پرۆژەی سەربازگەی کراوە". پێویستە پەرلەمانتاران بیر
لەوە بکەنەوە چۆن گەنجان لە بازاڕی کار و داهێنانی تەکنەلۆژیدا بەکاربهێنن، نەک لە
گۆڕەپانی مەشقکردندا کە تێیدا تەمەن و توانا دەفەوتێت.
کاتی ئەوە هاتووە، یاسادانەرانی عێراق لە بری گەڕانەوە بۆ
سیاسەتە کلاسیکییەکانی سەدەی ڕابردوو، ڕوویان لە ئایندە و بونیادنانی دەوڵەتێکی مۆدێرن
و پسپۆڕ بێت.
ئەم وتارە دەربڕی بۆچونی نووسەر خۆیەتی