بەدڵنیاییەوە 31ی ئاب یەكەم رووداو نییە لەمێژووی گەلی كورد كە كاربەدەستان لەڕێی هێنانی سوپای بێگانەو دوژمن ململانێی ناوخۆیان بەلادا خستبێت، رووداوی زۆر زیاتر هەن، بەڵام دیارە قەدەری تەمەنی ئێمە وابوو ببینە شایەتحاڵی هێنانی سوپای عیراق لە 31 ئاب و دواتریش هێنانی لەشكری تورك لە دوایین گەڕی شەڕی ناوخۆ لەكۆتایی 1997.
لەمێژووی دوورو نزیك رووداوی هاوشێوەی 31 ئاب زۆرن، میرانی بابان و دواتریش ئەردەڵان لەململانێی ناوخۆ چەندین جار لەپێناو پاراستنی دەسەڵات یاخود وەرگرتنەوەی دەسەڵات لەبراو ئامۆزا سوپای عوسمانیی و عەجەمیان هێناوەتە سەر یەكترو بەشمشێرو لولە تفەنگی دوژمن دەسەڵاتیان وەرگرتووە یان وەرگرتۆتەوە بەتایبەتیش لەكۆتایی سەدەی هەژدە، هەروەك لەئەمارەتەكانی دیكەش نمونەی رووداوی نزیك لەمشێوەیە زۆرن، ململانێی نێوان براو برازاو ئامۆزاكان زۆرەو دەبینین یەكێك بەسود وەرگرتن لەپشتیوانی عوسمانیی یاخود عەجەم توانیویەتی ئەویدی پەراوێزبخات ئینجا هەر لەمیرانی سۆرانەوە وەرگرە تا دەگاتە بۆتان و ئەوانی دیكە. سەرئەنجام لەكۆتاییدا هەر ململانێی ناوخۆ فاكتەری سەرەكیی لەناوچوونی هەموو كیان و قەوارە كوردییەكان بوو، هەموویان لەناوچوون.
مێژوو نوس عەبدولقادری رۆستەمیی بابان * لەباسی ئەمارەتی بابان و ئەردەڵاندا دەڵێت لەماوەی چوار ساڵی شەڕو ململانێی نێوان میرانی بابان لەنێوان سلێمان پاشاو مەحمود پاشا، وڵات وێرانبوو چەندینجار ئەمیان لەشكری عوسمانیی لەبەغدا دەهێناو ئەویتریان سوپای عەجەمی دەهێنایە سەر سلێمانیی و دەنوسێت "ئەو جووتە برایە لەماوەی 4 ساڵدا، یەكیان بەیارمەتی لەشكری عوسمانیی و ئەویدیكەیان بەیارمەتی لەشكری ئێرانی، شەش جار بەنۆرە بەسەر وڵاتی باباندا زاڵبوون، وڵات لە دەستدرێژیی ئەواندا توشی وێرانیی و چارەڕەشی بوو."
بەڕوانین بۆ رووداوەكان و هەڵسوكەوتی كاربەدەستانی كورد، بۆمان روون دەبێتەوە زۆربەی میرانی ئەمارەتەكان، یان سەركردایەتی حزبەكان لەجولانەوە چەكدارییەكان لەمێژووی نوێ، ستراتیجییەت و خەونی گەیشتن بەكەناری ئارام و رزگاركردنی نیشتمانیان نەبووە، بەڵكو هەموو لەخەمی گرتنەدەستی دەسەڵات و پاراستنی بەرژەوەندی شەخسی و خێڵ و خزمەكانی خۆیان بووە، تەنانەت باكیان نەبووە دوژمنیش بێننە سەر یەكتر! بۆیە نەیانتوانیوە بەردەوام بن و فاكتەری ناوخۆیی هۆكاری سەرەكی رووخان و لەناوچوونیان بووە.
هەموومان دەزانین رووداوی ناخۆشن لەمێژوودا، بەڵام ئەگەر دەست لەسەر ئەو برینانە هەڵنەگرین و بەردەوام هەموو ساڵێك لەو رۆژانە بیانكولێنینەوە، بەدڵنیاییەوە ناگەینە هیچ. بەدەوری برینەكاندا دەخولێینەوەو رق و كاردانەوەو دەستگرتن بەبەرژەوەندی شەخسی و حزبیی رێگە لەهەموو ئەگەرەكانی پێشكەوتن و سەقامگیریی دەگرێت.
ئێمە وەك هاوڵاتییانی كوردستان، پێویستمان بەسەقامگیریی سیاسی و دادپەروەریی و ژیانێكی شایستە هەیە، چونكە ئەو دەرفەتانەی لەماوەی 35 ساڵی رابردوو بۆ سەركردایەتی بڕیاربەدەستی حزبەكانی كوردستان هاتۆتە پێش، دەبوو ئێستا ددانی هاوڵاتیانی كورد هەمووی زێڕبن و خەڵك لەوپەڕی خۆشگوزەرانییدا بێت، یەڵام مخابن وانەبوو!
لەهەولێر دەڵێین ئەوەی چوو چوو، با بەدوایدا نەچین. بەكولاندنەوەی برین و باسكردنی رابردوو ناگەینە هیچ، ئەوەی روویداوە مێژوو حوكمی لەسەر دەدات، جاری جارانیش نییە، بەدەنگ و رەنگ تۆماركراون، بەڵام ئەوەی ئێستا گرنگە خەمێك لەم میللەتە بخۆن، فریای ژیانی ئەم خەڵكە بكەون كە هەشبەسەرو رەجاربڕاو بوون. ئەوەتا دوو ساڵە هەڵبژاردن كراوە كەچی هیچ ئاسۆیەك بۆ پێكهێنانی حكومەت دیار نییە و دامەزراوەكانی حوكمڕانی گۆدو نیمچە پەككەوتوون! كەمێك دەست لەبەرژەوەندی حزبیی و شەخسی هەڵگرن و چاوێك لەداهاتووی ئەم میللەتە بكەن، خۆ ئەگەر فاكتەری دەرەكیی نەبوایە، بەتایبەتیش پشتیوانیی و پاراستنی ئەمریكا، بەدڵنیاییەوە هەرێم دەمێك بوو رووبەرووی پوكانەوەی زیاتر دەبوو، ئەگەر بەتەمای ئەمریكاش بن تاسەر بمێنێتەوەو هەرێم بپارێزێت، ئەوە هەڵەیەكی ستراتیجیی دەكەن، ئەوەی ئەمریكا بۆ هەرێمی كردووە لەماوەی 35 ساڵی رابردوو، بۆهیچ كام لەمیللەتانی ناوچەكەی نەكردووە، مخابن وەك پێویست سودی لێوەرنەگیراوە، بەڵام تا سەر نابێت، هەروەك دەبینین ئەم مانگە هاوكارییەكانی پێشمەرگەی راگرت، بەدڵنیاییەوە هەنگاوی دیكەش بەڕێوەیە. ساڵە ئەمریكا كوردستان دەپارێزێت، بەڵام تاسەر نابێت، هاكە بارگەی تێكناو رۆیشت، ئیدی چی دەكەن؟
* د. رەفیق سابیر (لەستایشی ژیاندا) ل93
ئەم وتارە دەربڕی بۆچونی نووسەر خۆیەتی