شارپرێس ـ كه‌نداڵ جودى:

لەگەڵ تێپەڕبونی سوریا بەقۆناغی پاش ئەسەد، ململانێیەکی سیاسیی بێدەنگ لەنێوان ڕێکخراوی ئیخوان موسلیمین‌و دەسەڵاتدارانی نوێی شام سەریهەڵداوە، هەرچەندە پێگەی جەماوەریی ئیخوان لەناوخۆی وڵاتدا پاشەکشەیکردوە، بەڵام ڕێکخراوەکە هەوڵدەدات لەژێر پەردەی دەوڵەتی مەدەنی‌و فره‌یى سیاسییدا خۆی وەک کارەکتەرێکی سەرەکی لەنەخشەی سیاسیی داهاتودا بسەپێنێت.

مێژوو لەنێوان ئاشکراو نهێنیدا
ئیخوان موسلیمین کە مێژوەکەی بۆ ساڵی 1945 دەگەڕێتەوە، هەمیشە وەک جەمسەرێکی سەرەکیی ئۆپۆزسیۆن ناسراوە، ئێستا پرسیارە هەرە گەورەکە ئەوەیە: ئایا ئەم هێزە بەشێوەیەکی شەفاف‌و دیموکراسی بەشداریی دەسەڵات دەکات، یان لەڕێگەی تۆڕە نهێنییەکان‌و دزەکردنە ناو جومگە کارگێڕییەکانەوە دەیەوێت هەژمونی خۆی بگەڕێنێتەوە؟

تەنگژەی ئایدۆلۆژیاو بەڕێوەبردن
پەیوەندیی نێوان ئیخوان‌و دەسەڵاتی نوێی شام بەپەیوەندییەکی ناجێگیر وەسفدەکرێت، لێکۆڵەران ئاماژە بەوەدەدەن، جیاوازیی قووڵی ئایدۆلۆژیی‌و ململانێ لەسەر شێوازی بەڕێوەبردنی دەوڵەت، ئەگەری پێکدادانی سیاسیی لەداهاتویەکی نزیکدا بەهێزتر دەکات، ئەم ململانێیە زیاتر لەجەنگێکی نەرم دەچێت بۆ کۆنترۆڵکردنی دامەزراوەکانی دەوڵەت.

کێشەی کورد؛ تاقیکردنەوەیەکی سەخت
یەکێک لەخاڵە هەرە هەستیارەکان لەئەجێندای ئیخواندا، پرسی کوردە لەسوریا، لەکاتێکدا سوریای نوێ پێویستی بەچارەسەرییەکی دادپەروەرانە هەیە، هەڵوێستە مێژوییەکانی ئیخوان‌و تێڕوانینیان بۆ مافەکانی گەلی کورد، وەک تاقیکردنەوەیەکی ڕاستەقینە بۆ دروشمەکانی دەوڵەتی مەدەنی‌و فرەیی دەبینرێت کە ئێستا بەرزیان دەکەنەوە.

به‌بڕواى چاودێران، ئایندەی سیاسیی سوریا تەنها بەستراو نییە بەنەمانی ڕژێمی پێشوو، بەڵکو پەیوەستە بەوەی تا چەند هێزە تەقلیدییەکانی وەک ئیخوان دەتوانن لەگەڵ واقیعی نوێ‌و مافی پێکهاتەکاندا خۆیان بگونجێنن، یان دەبنەوە بەبەشێک لەکێشە سیاسییەکانی وڵات.

ئیخوان لەنێوان تاراوگەو هەوڵی گەڕانەوە؛ بەڵگەنامەی 2025 وەک مانۆڕێکی نوێ
پسپۆڕانی سیاسیی باس لەوەدەکەن، پاشەکشەی ڕێکخراوی ئیخوان تەنها لەئاستی سەربازیدا نییە، بەڵکو ئێستا ڕوبەڕوی گوشارێکی توندی دەسەڵاتی نوێی شام بونەتەوە.

                                                لامارا ئەرکەندی ڕۆژنامەنوس‌و پسپۆڕی کاروباری تیرۆر

لەدەرەوەی سنورەکان.. چالاکیی بێ پێگە
لامارا ئەرکەندی ڕۆژنامەنوس‌و پسپۆڕی کاروباری تیرۆر، ئاماژە بەوەدەکات، دوای ڕوخانی ڕژێمی ئەسەد، پرسی ئیخوان جارێکی دیكه‌ بوەتەوە بەڕۆژەڤ، بەڵام بەواقیعێکی جیاوازەوە.

ئەرکەندی دەڵێت، "ئیخوان لەئێستادا هیچ بونێکی سەربازیی یان هێزێکی سیاسیی کاریگەری لەناوخۆی سوریادا نییە، چالاکییەکانیان تەنها لەتورکیاو ئەوروپا قەتیس بوەو تەنها لەڕێگەی بەیاننامەوە لەسەر دۆخی سوریا قسە دەکەن".

                                       لەزگین ئیبراهیم لێکۆڵەر لەناوەندی فورات بۆ لێکۆڵینەوە

گوشارەکانی ئەحمەد شەرع‌و تەڵەی "هەڵوەشاندنەوە"
لەلایەکی دیكه‌وه‌ لەزگین ئیبراهیم لێکۆڵەر لەناوەندی فورات بۆ لێکۆڵینەوە، جەخت لەوەدەکاتەوە، ڕۆڵی ئیخوان زۆر کەمبوەتەوەو دەسەڵاتی نوێ بەسەرکردایەتی ئەحمەد شەرع، گوشارێکی توندی خستوەتەسەر ئیخوان بۆ ئەوەی ڕێکخراوەکەیان هەڵبوەشێننەوە یان بەتەواوی لەناو دەسەڵاتەکەی ئەواندا بتوێنەوە.

بەڵگەنامەی 2025؛ گۆڕانکاریی یان تاکتیک؟
سەرەڕای ئەم گوشارانە، ئیخوان هەوڵدەدات وەک فاکتەرێکی سیاسیی بمێنێتەوە، لەزگین ئیبراهیم ئاشکرایدەکات، ڕێکخراوەکە پلانی هه‌بوو لەساڵی 2025دا بەڵگەنامەیەکى بەناوی "ژیانی هاوبەش" بڵاوكرده‌وه‌، لەم بەڵگەنامەیەدا بانگەشەی دەوڵەتێکی مەدەنی، دیموکراسی، فرەیی‌و بنەمای هاوڵاتیبونى كرد، بەڵام ئەم هەنگاوە گۆڕانکارییەکی بنەڕەتی نه‌بوو لەئایدۆلۆژیای ئیخواندا، بەڵکو تەنها مانۆڕێکی تاکتیکی بوو بۆ ئەوەی دوبارە شەرعییەت لەئاستی نێودەوڵەتیدا بەدەستبهێننەوەو شوێنپێی خۆیان لەسوریای نوێدا قایم بکەن.

دزەکردنی بێدەنگ یان بونی تاکەکەسی؟
سەبارەت بەئەگەری دزەکردنی ڕێکخراوی ئیخوان بۆ ناو دامەزراوەکانی دەوڵەت، لامارا ئەرکەندی پسپۆڕی کاروباری سیاسیی بۆچونى وایه‌، تائێستا هیچ نیشانەیەک نییە بیسەلمێنێت ئیخوان وەک شانەی ڕێکخراو چوبنە ناو دەزگاکانی حکومەتەوە.

به‌بڕواى ئەرکەندی، "ڕەنگە هەندێک کەس کە پێشتر سەر بەئیخوان بون، بەشێوەیەکی تاکەکەسی لەناو دەزگاکاندابن، بەڵام ئەمە وەک پلانێکی ڕێکخراوەیی‌و بەکۆمەڵ نییە".

له‌سه‌ر هه‌مان پرس، لەزگین ئیبراهیم-یش هاوڕایەو پێیوایە، ناتوانرێت بگوترێت ئیخوان بەشێوەیەکی بەرفراوان دزەیانکردوە، بەڵکو بونیان تەنها لەئاستی چەند کەسایەتییەکی دیاریکراودایە کە لەئێستادا خاوەن کاریگەرییەکی ئەووتۆ نین لەسەر بڕیارە سیاسییەکانی سوریا.

پەیوەندیی شام‌و ئیخوان؛ نە هاوپەیمانی، نە پێکدادان
لەبارەی سروشتی پەیوەندیی نێوان دەسەڵاتی نوێی شام‌و ئیخوان موسلیمین، ئەرکەندی بۆ شارپرێس ڕایدەگەیەنێت، تائێستا هیچ هاوپەیمانییەکی ڕاستەوخۆ یان ڕوبەڕوبونەوەیەکی سەربازیی ئاشکرا لەنێوانیاندا نییە، ئەحمەد شەرع هەوڵی بەدەستهێنانی شەرعییەتی نێودەوڵەتی دەدات، ئیخوانیش دەیانەوێت پێگەی سیاسییان هەبێت، بۆیە لەئێستادا بەرژەوەندییەکانیان وا دەخوازێت پێکدادان ڕوو نه‌دات، بەڵام نەبونەتە هاوبەشی یەکتری لەبەڕێوەبردنی وڵاتدا.

ناجێگیریی‌و داوای هەڵوەشاندنەوە
لەلایەکی دیكه‌شه‌وه‌، لەزگین ئیبراهیم باس لەوەدەکات، پەیوەندییەکانیان ساردو پڕ لەگومانە، ئەحمەد مۆفەق زەیدان ڕاوێژکاری شەرع، بەفەرمی داوای لەئیخوان کردوە ڕێکخراوەکەیان هەڵبوەشێننەوە، ئەم هەڵوێستە نیشانەی ئەوەیە کە دەسەڵاتی نوێی شام نایەوێت ڕکابەرێکی ئایدۆلۆژیی وەک ئیخوان لەدەسەڵاتدا شەریکی بێت.

شێوازی دەوڵەت؛ تەوەری سەرەکیی ناکۆکییەکان
سەبارەت بەسروشتی کێشەکانی نێوان دەسەڵاتی نوێ‌و ئیخوان، لامارا ئەرکەندی پسپۆڕی کاروباری تیرۆر پێیوایە، ناکۆکییەکان تەنها لەئایدۆلۆژیادا کورت‌و چڕ نابنەوە، بەڵکو پەیوەندییان بەفۆرمی دەوڵەتەوە هەیە، ئیخوان داوای دەوڵەتێکی مەدەنی بەپاشخانێکی ئیسلامی‌و فرەیی سیاسیی دەکات، بەڵام شەرع کار بۆ دەوڵەتێکی مەرکەزیی توندوتۆڵ دەکات، بەم پێیە، جەنگە بێدەنگەکەی ئێستا لەسەر شێوازی نوسینەوەی دەستورو داهاتوی دامەزراوەکانی وڵاتە.

سیناریۆی کودەتا؛ واقیع یان خەیاڵ؟
لەوەڵامی ئەو پرسیارەی شارپرێس کە ئاخۆ ئیخوان‌و گروپە جیهادییەکان دەتوانن کودەتایەکی سیاسیی بەسەر شەرع-دا بکەن؟ ئەرکەندی به‌مشێوه‌یه‌ وه‌ڵامیدایه‌وه‌، "ئیخوان هیچ هێزێکی سەربازییان لەناوخۆدا نییە، بۆیە ئەگەری کودەتایەکی لەو شێوەیە لاوازە، ئەوەی ئێستا هەیە تەنها ململانێی سەر کورسیی دەسەڵاتە نەک هەوڵی سەربازیی".

لەزگین ئیبراهیم، لێکۆڵەری سیاسی ڕەهەندێکی دیكه‌ بۆ بابەتەکە زیاد دەکات‌و دەڵێت، "لەئێستادا بەهۆی نەبونی پشتیوانیی نێودەوڵەتی، کودەتایەکی سەربازیی ڕاستەوخۆ مەحاڵە، بەڵام ده‌بێت ئه‌وه‌ش له‌به‌رچاو بگرین، ئەگەری کودەتایەکی نەرم هه‌یه‌، ئیخوان هەوڵدەدات سود لەقەیرانی ئابوریی‌و ناڕەزایەتییە ناوخۆییەکان وەربگرێت بۆ ئەوەی بەرەی ئۆپۆزسیۆن دژی دەسەڵاتی نوێ فراوانبکات‌و لەو ڕێگەیەوە پێگەی سیاسیی خۆی بسەپێنێتەوە".

ئیخوان‌و دۆزی کورد؛ لەنێوان نەرمیی لێدوان‌و دەمارگیریی ناوەڕۆکدا
لەکاتێکدا سوریای نوێ بەرەو داڕشتنەوەی ناسنامەی سیاسیی هەنگاو دەنێت، هەڵوێستی ڕێکخراوی ئیخوان موسلیمین بەرامبەر دۆزی کورد وەک یەکێک لەئاڵۆزترین پرسەکان دەمێنێتەوە.

لامارا ئەرکەندی لەشیکردنەوەیەکدا بۆ ئەم پرسە ئاماژە بەوەدەکات، ئیخوان لەلێدوانە ڕۆژنامەوانییەکان‌و بەیاننامە فەرمییەکانیدا، زمانێکی نەرم بەرامبەر بەکورد بەکاردەهێنێت‌و وەک لایەنێکی کراوە خۆی پیشاندەدات، بەڵام ئەمە تەنها ڕوکارەو کاتێک دێینەسەر بەرنامەی سیاسیی‌و کرداریی ئیخوان، دەبینین هیچ شوێنێکی تێدانییە بۆ فیدراڵیزم یان نادیمەنی‌و نامەرکەزییەت بۆ کورد.

بەوتەی پسپۆڕان، کێشەی سەرەکیی ئیخوان لەگەڵ مافەکانی کورد لەوەدایە کە ئایدۆلۆژیای ئەم ڕێکخراوە لەسەر بنەمای دەوڵەتی مەرکەزیی بەهێز داڕێژراوە، ئەم تێڕوانینە بەتەواوی دژ بەداواکارییەکانی کوردە بۆ بەڕێوەبردنی خۆجێیی‌و داننان بەتایبەتمەندییە نەتەوەییەکان.

لێرەوە دەردەکەوێت کە ئەو نەرمییەی ئیخوان لەمیدیاکاندا پیشانی دەدات، تەنها مانۆڕێکی کاتییەو لەجەوهەردا ڕێکخراوەکە هێشتا باوەڕی بەدابینکردنی مافە دەستورییەکانی گەلی کورد لەسوریادا نییە.