مەترسییەكی گەورە لەسەر هاوڵاتیانی ئێران پشتڕاستكرایەوە

جیهان

9 کاتژمێر پێش ئێستا‌ 1484 جار خوێندراوه‌ته‌وه

شارپرێس:
ڕێکخراوی هیومان ڕایتس وۆچ، ڕاپۆرتی ساڵانەی بڵاوکردەوەو كەبەتایبەت بەشێكی تەرخانكردوە بەئێران و  ئەو مەترسیەی ڕاگەیاند، " كەدەسەڵاتدارانی ئێران لەساڵی 2025دا لەسێدارەدانیان گەیاندوەتە ئاستێک کە لەکۆتایی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوەوە لەو وڵاتە هاوشێوەی نەبوە"،  جەختیش دەكاتەوە كەئەمە مەترسییەكی گەورەیەو بە بەڵگەوە پشتڕاستكراوەتەوە".

 
لەڕاپۆرتی جیهانی ڕێکخراوی هیومان ڕایتس وۆچ، کەلە 529 لاپەڕە پێکهاتوە، ڕەوشی مافەکانی مرۆڤ لەزیاتر لە 100 وڵاتدا دەخاتەڕوو، لەمسالدا جەختی لەسەر مەترسییەكانی دەسەڵاتدارانی ئێران بەرامبەر خەڵكەكەی كردوەتەوەو دەڵێت،" سەرکوتکردنی خوێناویی خۆپێشاندانەکان کە لەکۆتایی کانونی یەکەمی ڕابردوو دەستیپێکرد، لە سەرەتای ساڵی 2026دا بەشێوەیەکی ترسناک زیادی کردوە؛ هێزە ئەمنییەکان دەستیان داوەتە کوشتنی بەکۆمەڵی خۆپێشاندەران و ڕێبواران، بەوەش ژمارەی کوژراوان گەیشتوەتە هەزاران کەس".
 
بەگوێرەی ڕاپۆرتەکە، هیومان ڕایتس وۆچ بەڵگەی دەستکەوتوە کە نیشانی دەدەن لە 8ی کانوونی دوەمەوە هێزە ئەمنییەکانی ئێران بەشێوەیەکی ڕێکخراو هێزی نایاسایی و کوشندەیان بەکارهێناوە، لەوانەش "تەقەکردن لەسەر و سنگ". دەسەڵاتدارانی ئێران هاوکات لەگەڵ "ئەنجامدانی کۆمەڵکوژی، هێڵی ئینتەرنێتیان بڕیوە، بۆئەوەی دیوە ڕاستەقینەکانی ئەو تاوانانە بشارنەوە."
 
لەڕاپۆرتەکەدا هاتوو، "ساڵی 2025 بەپێشێلکاریی بەرفراوان و سیستماتیکی مافی ژیان ناسراوە. تاوەکو کۆتایی کانونی یەکەم، دەسەڵاتدارانی ئێران زیاتر لە 2000 کەسیان لەسێدارەداوە، ئەمەش زۆرترین لەسێدارەدانە لەدوای کۆتایی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوو".
 
ڕاپۆرتەکە ئاماژە بەچەند خاڵێکی سەرەکی دەکات بۆ لەسێدارەدان لەئێران، لەوانە، ماددە هۆشبەرەکان و کەمینەکان و باڵاپۆشیی زۆرەملێ و ئەشکەنجەو ئایینەکان.
 
هیومان ڕایتس وۆچ ئاماژە بەوە دەکات کە هێزەکانی ئیسرائیل لە 23ـی حوزەیراندا بە شێوەیەکی نایاسایی هێرشیان کردوەتە سەر گرتوخانەی "ئێڤین" لە تاران، بێ ئەوەی ئامانجێکی سەربازیی ڕون هەبێت، ئەمەش بوەتە هۆی کوژران و برینداربوونی دەیان مەدەنی و وەک "تاوانی جەنگ" دادەنرێت.
 
دوای هێرشەکە، "زیندانییە سیاسییەکان لەلایەن دەسەڵاتدارانی ئێرانەوە ڕوبەڕوی بێسەروشوێنکردن و مامەڵەی خراپ بونەتەوە."
 
لەلایەکی دیکەوە، رێکخراوەکە لێکۆڵینەوەی لە پێنج هێرشی موشەکیی بالیستیی ئێران کردوە کە ناوچە ئاوەدانەکانی ئیسرائیلیان کردوەتە ئامانج و بونەتە هۆی کوژرانی 20 کەسی سڤیل و دەڵێت،" ئەگەری زۆرە ئەم هێرشانەش "تاوانی جەنگ" بن.