ڕۆژی 22ى 7ى 1994 تەنها بەروارێک نییە لەمێژوی باشوری کوردستان؛ بیرەوەریی ڕۆژانێکە کە هەموو دۆستانی کورد هاوارێکی هاوبەشیان هەبوو ،کورد یەکبگرنەوەو شەڕی براکوژی بوەستێنن.
لەو ڕۆژگارەدا هەوڵە دیپلۆماسیو سیاسییەکان زۆربون. ئەمریکا، بەریتانیاو فەرەنسا، هەریەکەیان بەشێوەیەک هەوڵیاندەدا ئاگری ناکۆکی بکوژێنەوەو ڕێگهی گفتوگۆ بگرنەبەر.
ساڵی 1994، لەدوای ڕوداوێکی نەخوازراو لەقەڵادزێ، ئاگری شەڕێک هەڵگیرسا کە هیچ پەیوەندییەکی بەمافو دۆزی ڕەوای گەلی کوردەوە نەبوو، هەموو هەوڵەکان بۆ وەستاندنی شەڕ خرانەگەڕ، بەڵام بەداخەوە ئاگرەکە زوو تەشەنەیکردو زیانێکی گەورەی بەدۆزی کوردو ئەزمونەکەی گەیاند، دەیان گەنجو پێشمەرگەی قارەمان کە ژیانیان بۆ ئازادییو کهرامەتی گەلەکەیان تەرخانکردبوو، بونە قوربانیی شەڕی نەگریسی براکوژیی.
لەم نوسینەدا مەبەستم ئەوەنییە برینەکانی ئەو شەڕە نەفرەتییە بکولێنمەوە، نە بۆ نوێکردنەوەی ناکۆکییەکانە، مەبەستم تیشکخستنەسەر هەوڵە دڵسۆزانەکانی ئەوکەسانەی لەدەرەوەی کوردستان، بەبێ هیچ بەرژەوەندییەکی تایبەت، دڵیان بۆ یەکڕیزیی کورد دەسوتا.
لەسەروی هەمویانەوە، حکومەتو گەلی فەرەنسا، سەرۆک فرانسوا میترانو بەتایبەتی ڕەوانشاد دانیال میتران، ئەو ژنەی کە کورد زۆرجار بە"دایکی کوردان" ناوی دەهێنن، لەو ڕۆژگارەدا دەرگای کۆشکی ئەلیزێ بۆ کورد کراوەبوو، بۆ ئەوەی ڕێککەوتنو ئاشتبون بکرێتە بنەمای داهاتوو.
ڕەوانشاد نەوشیروان مستەفا لەبیرەوەرییەکانیدا ئەو هەوڵانە بەوردی باسدەکات، لە22ی تەمموز دەقی ناوەرۆکی ڕێکەوتنەکە مۆر دەکەن، دوای بڕیاروابوو ڕەوانشاد مام جەلالو کاک مەسعود بەئامادەبونی سەرۆک میترانو دۆستانی کورد ئەو رێکەوتنە ڕابگهیهنن، بۆیە نامەوێت ورد کاری دانیشتنەکە دوبارە بکەمەوە، بەڵام نامەی دانیال میتران نامەیەکی مێژوییە کە نابێت لەبیربکرێت، من دڵنیام ئەگەر ئێستاش لەنێوماندا بوایە، هەمان پەیامو هەمان بانگەوازی بۆ گەلو هێزە سیاسییەکانی کوردستان دەنارد.
نامەکە ئەوەندە پڕ لەدڵسۆزییو بەرپرسیارییە، مرۆڤ شەرم لەخۆی دەکاتەوە بەرامبەر ئەو هاوخەمییەی دۆستانی دۆزی ڕەوای کورد نیشانیانداوە.
جا ئەمڕۆ، دوای 32 ساڵ، پرسیارێکی جیددی خۆی دەسەپێنێت: چۆن دەبێت لەکاتێکدا پەرلەمانی کوردستان دوای ماوەیەکی درێژ هێشتا نەیتوانیوە سەرۆکایەتی خۆی هەڵبژێرێتو دەست بەئەرکە دەستورییەکانی بکات؟ چۆن دەبێت لەکاتێکدا ناکۆکییە سیاسییەکان هێشتا بەردەوامن، گفتوگۆو متمانە لاوازن، داواکاری لەدادگای فیدراڵ دژی حکومەتی هەرێمی کوردستان تۆماردەکرێتو بنەمای شەراکەتی سیاسی هێشتا جێگیر نەبوە؟
لەبەرئەوە، لەیادی ئەو ڕۆژانەدا، باشترین شێوەی ڕێزلێنان لەهەوڵی دۆستانمان ئەوەیە پەیامەکەی ڕەوانشاد دانیال میتران وەک خۆی بخوێنینەوە؛ پەیامێک کە تەنها بۆ ساڵی 1994 نەنوسراوە، بەڵکو بۆ هەر ساتێکە کە یەکڕیزییو بەرپرسیارێتی نیشتمانی پێویست بێت.
کاتێ وەفدی یەکێتییو پارتی لەگەرمەی گفتوگۆ دەبن لەپاریس مادام میتران بەهۆی نەخۆشی دڵەوە لەنەخۆشخانە کەوتوە پەیامێکی بۆ کۆبونەوەکە ناردوە ئەمە دەقەکەیەتی؛
پەیامی مەدام میتران
دۆستانی بەڕێز...
نیازم وابوو کە بهاتمایهو لەنزیکەوە بەخێرهاتنم بکردبانو چاوم پێتان بکەوتایهو بەشداریی گفتوگۆکانتان ببومانیه، بەداخەوە بەهۆی نەخۆشیو ناتەواوی باری تەندروستیم ئەم ئارەزوەم نەهاتەدی سەرەرای ئەمە لەنزیکەوەو ڕۆژ بەرۆژ لەهەواڵتان دەپرسمو هەوڵدەدەم بەگوێرهى وزەو توانام یارمەتیتان بدەم.
کۆبونەوەکەتان لەمەڕ داهاتوی گەلی کورد گرنگیەکی تایبەتی هەیە. کوردەکان بەگشتیی -هی ئێرانو هی تورکیاش- چاوی هیواو ئاواتیان لەئەزمونی دیموکراتی ئێوە بڕیوەو لایەنگرانتان لەدەرەوەی وڵات شانازیتان پێوەدەکەن، ڕوداوە دڵتەزێنەکەی ئەمدواییانە بەتوندی ڕایچڵەکاندینو دڵو دەرونی بریندارکردین سەرۆکی هەردوو پارتی بەرپرسیایەتێکی زۆر گەورەیان بەرامبەر بەمێژودا هەیە، ئەگەربێتو هەردولا بەشێوەیەکی جییدیو لەڕێگهی وتووێژ چارەسەری کێشەکانتان نەکەن، هەوڵو کۆششی بێوچانی دۆستانتان لەدەرەوەی وڵات بێبەهرە دەمێنێو لایەنگرانتان ڕەنج بەخەسار دەبن. دیموکراسی چەکی هەرە بەکارتانە، هەوڵبدەن بەڕای گشتیی جیهانی بسەلمێنن کەگەلی کوردیش دەتوانی کاروباری ناوخۆی بەشێوەیەکی دیموکراتیانەو لەچوارچێوەی فرەحزبایەتیو پاراستنی مافی مرۆڤو ئازادییەکاندا بەڕێوەبەری ئەوکاتە دەتوانن پشتیوانیو یارمەتی هەرچی زیاتر بۆ لای کێشەکەتان ڕابکێشن، بەڵام دیموکراسییەکەتان ڕواڵەتی بێتو خاوەنی بناغەیەکی فرە حزبی نەبێو ئەگەر لەجیاتی پەرلەمانو حکومەتی قانون، دەستەو تاقمی جۆربەجۆر خاوەن دەسەڵات بنو حوکمی وڵات بکەن، گەلی کوردیش هەروەک باقی گەلانی جیهانی سێهەم سەیر دەکرێو حسابی تایبەتی بۆنایەتە کرن، لەژمارەی لایەنگرانتان کەمدەبێتەوەو تەبایی نیشتیمانیتان توشی تەنگوچەڵەمەی بێژمار دێت؛ داهاتوی خۆتانو نەتەوەکەشتان لەمەترسی دەخەن.
ئێوە هەموتان لەهەمبەر دیکتاتۆریدا پێشمەرگەی ئازاو بەجەرگو سەرۆکی کارزانو بەناوبانگ بون، بەڵام لەهەڵومەرجی ناسکی ئهمڕۆدا گەلی کورد دۆستانتان لەدەرەوەی وڵات چاوەڕوانییان لێتان هەیە کە بەشێوەی 'پیاوی دەوڵەت' بجوڵێنەوەو چارەنوسو سەربەرزی گەل نەکەنە قوربانی بەرژەوەندیی سیاسیی یان تاکەکەسی حزبایەتییەوە.
هیچ شکێکم لەمەدا نییە کە هەمولایەکتان بەوپەری دڵسۆزیەوە لەپەڕۆشی گەلو وڵاتەکەتاندان، هەربۆیەش دڵنیام کە سەرەنجام رێگهچارەیەک بۆ ئیدارەی هاوبەشی وڵاتەکەتان دەدۆزنەوەو بەڕێککەوتننامەیەکی نیشتمانی درێژخایەن چارەسەری کێشەکانتان دەکەن، ئیتر کاتی ئەوەهاتوە کە لاپەڕەی شومی پڕ لەئازاری شەڕی ناوخۆ هەڵبدەینەوەو بەرەو سەقامگیرکردنی دیموکراسیەکی ڕاستەقینە هەنگاوبنێین.
ئەم هەلومەرجە سیاسییە تایبەتیەی لەئاستی جیهاندا بۆ کورد ڕەخساوە کەڵکوەرگرنو تێبکۆشن لەپێناو سەقامگیرکردنی یەکجارەکی ئازادیو دیموکراسی لەوڵاتەکەتاندا. دوا ڕۆژی گەلەکەتان بەهیمەتو مەسئولییەتی ئێوەوە گرێدراوە، دونیا چاوی لێتانەو ئێوەش دەبێ بەسەربەرزی لەم ئەزمونە مێژوییەدا سەرکەون.. جارێکی دیكه بەخێرهاتنتان دەکەمو ئاواتی سەرکەوتن لەکارەکانتان بۆ دەخوازم.
دانیەل میتران
پاریس ـ 13ى 7ى 1994
ئەوە دەقی ئەو نامەیە؛ نامەیەک پڕ لەدڵسۆزی، پڕ لەهیوای ئاشتییو پڕ لەبەرپرسیارێتی مێژویی. ئەو پەیامە هەرچەندە 30 ساڵ لەمەوبەر نوسراوە، بەڵام هێشتا تازەیە، چونکە باس لەبنەماکان دەکات، نەک تەنها لەڕوداوەکان.
دیموکراسی بەدامەزراندنی دامودەزگا بەهێز دەبێت، گفتوگۆ بەجێگرتنەوەی متمانە واتا دەدۆزێتەوەو هیچ بەرژەوەندییەکی حزبی نابێت لەبەرژەوەندیی نیشتیمان بەرزتربێت، ئەگەر ئەم پەیامە لەساڵی 1994 بانگەوازی ڕزگاربون بوو، ئەمڕۆ بانگەوازی پاراستنی ئەو دەسکەوتانەیە کە بەقوربانیی هەزاران پێشمەرگەو شەهید بەدەستهاتون.
باشترین ڕێزلێنان لەیادو هەوڵی دۆستانی ڕاستەقینەی کورد، تەنها خوێندنەوەی ئەو نامە نییە؛ بەڵکو کردەوەیەکە کە پەیامەکەی بکاتە ڕێنمایی کارو هەڵسوکەوتی سیاسیی.
سلێمان مستەفا حەسەن
