شارپرێس:
گرژییو ناکۆکییەکی توند لەناوخۆی هاوپەیمانێتی (چوارچێوەی هەماهەنگی) ئاشكرابوو، کاتێک یەکێک لەسەرکردە دیارەکان پێداگریی لەسەر بۆردومانکردنی ئوردن کردوه لەڕێگەی گروپى (سەرایا ئەولیائودەم)ەوە، ئەمەش بوەتە هۆی تێکدانی پەیوەندییەکانی بەغدا لەگەڵ وڵاتانی عەرەبیو ئهنجامدانى حهوت کۆبونەوەی ئەمنیی بەپەلەو یهك بهدواى یهك لەگەڵ سعودیەدا، بهگوێرهى سەرچاوە ئاگادارەکان، ئەم تەقینەوەو گرژییە سیاسییە وای لەعەلی زهیدیى سەرۆک وەزیرانی عێراق کردوە بۆ جاری دوەم لەماوەی دوو مانگدا، بەشێوهیهكى ناڕاستەوخۆ هەڕەشەی دەستلەکارکێشانەوە لەپۆستەکەی بکات، بەهۆی دەرچونی بڕیاری شەڕ لەدەستی دەوڵەتو گوشاری گروپە چەکدارەکان بۆ هەڵوەشاندنەوەی سەردانە ئابورییەکەی بۆ ڕیاز.
بهگوێرهى زانیارییهكان، لەکۆتا کۆبونەوەی (چوارچێوەی هەماهەنگی)دا، ناکۆکییەکی توند سەریهەڵداوه لەسەر بڕیاری یەکێک لەسەرکردەکان بۆ بۆردومانکردنی وڵاتێکی عەرەبی دراوسێ، لەکاتێکدا عەلی زهیدیى سەرۆکی حکومەت، بۆ جاری دوەم هەڕەشەی دەستلەکارکێشانەوەی کردوه.
لەبەرامبەردا، تۆمەت ئاراستەی فالح فەیاز سەرۆکی حەشدی شەعبی کراوه بەوەی، کەمتەرخەم بوە لەمامەڵەکردن لەگەڵ بۆردومانە هاوبەشەکەی سعودیەو ئەمریکا کە بوە هۆی کوژرانو برینداربونی ژمارەیەک لەچەکدارانی حەشدو ڕاوێژکارانی ئێرانیی.
هاوکات بەغدا هێشتا دهنگۆكانى سعودیە لەسەر ناسنامەی ئەنجامدەرانی هێرشەکان بۆسەر ئهو وڵاته ڕەتدەکاتەوە، سەرەڕای ئەوەی لەماوەی دوو مانگی ڕابردودا حهوت کۆبونەوەی (عێراقی ـ سعودی) لەمبارەیەوە ئەنجامدراون.
دوای ئەو پێشهاتانە، عەلی زهیدیى سەردانە چاوەڕوانکراوەکەی بۆ سعودیە هەڵوەشاندەوە؛ ئەو سەردانەی کە بەغدا هیوای زۆری لەسەر هەڵچنیبوو بۆ ڕاکێشانی وەبەرهێنانی سعودی، لەکاتێکدا کە عێراق ڕوبەڕوی یەکێک لەسەختترین قەیرانە داراییەکانی دەبێتەوە.
سەرچاوە نزیکەکان لەبڕیاری سیاسییەوە باس لهوهدهكهن، لیژنە عێراقیو سعودییەکان لەماوەی دوو مانگی ڕابردودا حهوت کۆبونەوەیان ئەنجامداوە کە زۆربەیان لەناوخاکی سعودیەدا بون، بەمەبەستی لێکۆڵینەوە لەو هێرشانەی کە کراونەتەسەر سعودیە.
سەرچاوەکان جەختدەکەنەوە، بەغدا لەو کۆبونەوەو لێکۆڵینەوانەدا، هیچ بەڵگەیەکی قەناعەتپێکەری دەستنەکەوتوە کە بیسەلمێنێت هێرشەکان لەناوخاکی عێراقەوە دەستیانپێکردوە.
بهگوێرهى سەرچاوەکان، سعودیە لەخستنەڕوی بابەتەکەیدا پشتی بەو بەیاننامانە بەستوە کە پەیوەندییان بەگروپە چەکدارەکانی عێراقەوە هەیە، لەگەڵ وێنەو گرتەی ڤیدیۆیی کە هەڕەشەی بەئامانجگرتنی شانشینی سعودیەیان تێدایە، بەڵام لێکۆڵینەوەکان، وەک سەرچاوەکان دەڵێن، تەنها عێراقی-سعودی نەبون، بەڵکو هێزەکانی ئەمریکاش لەبەشێکی کارەکانی گەڕانو بەدواداچوندا بەشداربون.
پێش هێرشی درۆنەکان بۆسەر سعودیە لەهەفتەی ڕابردوداو هەروەها وەڵامدانەوەی ئەمدواییەی سعودیە کە بوە هۆی کوژرانو برینداربونی 52 چهكدارى حەشدی شەعبی لەگەڵ كوژرانى پێنج ڕاوێژکاری ئێرانی، ڕیاز لە 17ی ئایاردا (چەند ڕۆژێک دوای دەستبەکاربونی زهیدیى لەدەسەڵات) ڕایگەیاندبوو، سێ درۆنیان تێکشکاندوە کە لەعێراقەوە هاتونو دامەزراوە نەوتییەکانیان کردوەتە ئامانج، ئەمەش لەلایەن بەغداوە ڕەتکرایەوە.
ههروهها لە 12ی تەمموزی ڕابردوشدا، فوئاد حوسێن وەزیری دەرەوەى عێراق بەسەرۆکایەتی وهفدێكى باڵای ئەمنیو دیپلۆماسی کە ڕاوێژکاری ئاسایشی نەتەوەییو سەرۆکی دەزگای هەواڵگریی لەخۆگرتبوو، سەردانی ڕیازی کرد، ئەمەش وەک هەوڵێک بۆ تێگەیشتن لەتۆمەتەکانی سعودیەو دۆزینەوەی دەرچەیەک بۆ قەیرانەکە.
لەماوەی هەفتەی ڕابردودا، چەند گریمانەیەک لەسەر ئەو لایەنەی لەپشت هێرشەکانەوەیە باسیان لێوەکراوە، یەکەمیان، بهگوێرهى سەرچاوەکان، پەیوەندیی بەو گروپە چەکدارانەوە هەیە کە خۆیان لەژێر ناوی (بهرهى مقاوهمهى ئیسلامی عێراق)دا دەناسێنن، گریمانەی دوەمیش حوسییەکانی یەمەنه، لەڕێگەی ئهو دوو ئەگەرەوە، یەکەم، بۆردومانەکە لەخودی یەمەنەوە ئەنجامدرابێت؛ دوەمیش، لەعێراقەوەو بەئاسانکاریی گروپە عێراقییەکان جێبەجێکرابێت، لەگەڵ بونی چەکدارانی حوسی لەناوچەی (جەرف سەخەر) لەباشوری بەغدا.
ئهمهش لهكاتێكدایه، ڕۆژنامەی (مهدا) پێشتر لەئەیلولی 2025دا زانیاریى لەسەر بەڕێوەچونی کۆبونەوەی حوسییەکان (لەبەسرە، نەجەف، کەربەلاو بەغدا) ئاشكراكردبوو، ئەمەش لەوکاتەدا ئەگەری بەرکەوتنی عێراقی بەلێدانی ئەمریکیو ئیسرائیلی بەرزکردەوە.
بهگوێرهى زانیارییە بڵاوکراوەکان، حوسییەکان نوسینگەیەکی ڕاگەیاندنیان لەعێراقدا هەیەو پشکداریی لەو چالاکییانەشدا دەکەن کە حەشدی شەعبی سازیان دەکاتو نوێنەرایەتیشیان لەلایەن (ئەبو ئیدریس شەرەفی)یەوە دەکرێت.
سەبارەت بەگریمانەی سێیەمیش، باس لەبونی یەکە سەربازییەکانی ئیسرائیل دەکات لەبیابانی سەماوەو نەجەف لەبەرامبەر سعودیە، ئەمەش دوای دزەکردنی هەواڵی دروستکردنی سەربازگە بۆ ئیسرائیلییەکان لەوێ کە ئەم گریمانەیە لەلایەن هەندێک لەگروپە چەکدارەکانەوە بڕوای پێدەکرێت، بەڵام قەیرانەکە تەنها لای سعودیە نەوەستا؛ لەدوا کۆبونەوەی چوارچێوەی هەماهەنگی شیعهكانى عێراقیشدا کە چوارشەممەی ڕابردوو لەنوسینگەی زهیدیى بەڕێوەچوو، زانیاریی لەسەر ئەگەری بەئامانجگرتنی ئوردن لەناو عێراقەوە خرایەڕوو.
سەرچاوە ئاگادارەکان دەڵێن، ئەو زانیارییانەی لەعەمانی پایتەختی ئوردنەوە گەیشتونەتە بەغدا ئاماژە بەوەدەکەن، گروپێکی چەکدار بەناوی (سەرایا ئەولیائودەم) خۆی بۆ ئەنجامدانی هێرشەکە ئامادەدەکاتو ئوردنیش هۆشداریداوە کە وەڵامی هەر هێرشێک دەداتەوە کە لەناوخاکی عێراقەوە دەستپێبکات.
لێرەدا ناکۆکییەکە تەقیوەتەوە؛ سەرچاوەکان دەڵێن، "هۆکاری ئەو ناکۆکییەی لەنێوان سێ سەرکردەدا دروستبوە (کە دوانیان باڵی چەکداریان هەیە) بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە یەکێک لەم سەرکردانە بەرپرسە لەو گروپەی کە بەتەنها بهنیازه وەڵامی لێکەوتەکانی بۆردومانی (سعودی ـ ئهمریكى) بداتەوە، سەرچاوەکان دهشڵێن، "تەواوی چوارچێوەی هەماهەنگی پشتگیریی لەوەڵامدانەوە یان هەڵوێستی فەرمی حکومەت دەکەن، جگە لەم سەرکردەیە کە سەرچاوەکە ناوی نەهێناوەو هەژمونی بەسەر (سەرایا ئەولیائودەم)دا هەیە".
گروپی سەرایا ئەولیائودەم، پێشترو لەکاتی شەڕی کۆتایی نێوان ئێرانو ئهمریكادا، بەرپرسیارێتی زنجیرەیەک هێرشی بەدرۆن بۆسەر (سعودیە، کوهیت، ئوردنو سوریا) گرتبوە ئەستۆ، ئەم ڕاگەیاندنە لەڕێگەی پەیجی فەرمی گروپەکەوە بڵاوکرایەوە، هاوکات لەگەڵ بڵاوکردنەوەی گرتەیەکی ڤیدیۆیی تایبەت بەهەڵدانی چەند موشەکێک، کە پیشانی دەدا، هەندێکیان لەناو ئەشکەوتو تونێلی ژێر زەوییەوە لەناو عێراقدا دەهاوێژرێن، ههروهك گروپەکە ڕایگەیاندبوو، ئەم ئۆپەراسیۆنانە وەک تۆڵەسەندنەوەیەکه بۆ کوژرانی عەلی خامنەیی ڕێبەری ئێران.
ئەم گروپە بۆ یەکەمجار لەساڵی 2020دا دەرکەوت، دوای کوژرانی قاسم سولەیمانی فەرماندەی فەیلەقی قودسی ئێرانیو ئەبو مەهدی موهەندیس جێگری سەرۆکی دەستەی حەشدی شەعبی، هیچ سەرکردەیەکی سیاسیی یان سەربازیی دیاری گروپەکە تائێستا نەناسراوەو لەدەرکەوتنەکانیاندا هەمیشە پشتیان بەکەسانی دەموچاو داپۆشراو (دەمامکدار) بەستوە.
لەناوەڕاستی ئەو ناکۆکییەدا، زهیدیى بەشێوازێکی ناڕاستەوخۆ هەڕەشەی دەستلەکارکێشانەوەی کردوە، وەک ئەوەی سەرچاوەکان ئاشکرایانکردوە، ئەمەش جاری یەکەم نییە؛ پێش چوار کۆبونەوە، زهیدیى ڕایگەیاندبوو، ئەگەر نەتوانێت پلانی دژە گەندەڵی جێبەجێبکات، دەستلەکاردەکێشێتەوە.
هاوکات سەرچاوەکان ئاماژە بەوەدەکەن، گروپە چەکدارەکان تا ڕۆژی هەینی داهاتویان بەخشیوەتە حکومەت بۆ ئەوەی وەڵامی سعودیە بداتەوە، ئەگەرنا خۆیان ئەوکارە دەکەن، بهگوێرهى زانیارییەکان، زهیدیى لەژێر تیشکی پەرەسەندنی قەیرانەکەدا، ڕوبەڕوی چەندین سیناریۆ دەبێتەوە، لەو گوشارانەی کە ڕەنگە پاڵی پێوەبنێن بۆ دەستلەکارکێشانەوە، تا دەگاتە مەترسییەکانی ڕوبەڕوبونەوەی هەوڵی تیرۆرکردن، لەناوەندی ئەم گرژییەدا، گروپە چەکدارەکان گوشاریان خستەسەر زهیدیى بۆ هەڵوەشاندنەوەی سەردانەکەی بۆ سعودیە.
سەردانەکە بهگوێرهى زانیارییەکان، گرەوی گەورەی ئابوریی لەسەربوو، چونکە پێشبینیدەکرا دەرگا لەبەردەم وەبەرهێنانو ئەو پارانەدا بکاتەوە کە عێراق لەسایەی سەختترین قەیرانی داراییدا کە چەندین ساڵە پێیدا تێپەڕدەبێت، پێویستی پێیەتی.
هەروەها گروپەکان داوایان لەزهیدیى کردوه، ڕێکارەکانی کۆنترۆڵکردنی چەک (کۆکردنەوەی چەک لەدەستی دەوڵەتدا) ڕابگرێت، بەوپێیەی سەرچاوەکان پێیانوایە، ئەم ڕێکارانە دوای بۆردومانەکەی سعودیە "بێمانا بون".
لەپەراوێزی کۆتا کۆبونەوەدا، سەرچاوەکان باسیان لەبەرپرسیارێتی فالح فەیاز سەرۆکی دەستەی حەشدی شەعبی کرد لەبەرامبەر ئەوەی لەهێرشەکانی ئەمدواییەدا ڕویدا، زانیاریی دزەپێکراو هەیە کە ئاماژە بەوەدەکات، زهیدیى لەکاتی گەڕانەوەی لەدوایین سەردانی بۆ تورکیا، لەفڕۆکەخانەی بەغدا فەیازی ئاگادارکردوەتەوە کە بنکەکانی حەشد بۆردوماندەکرێن، بەڵام فەیاز خاوەخاوی کردوە لەچۆڵکردنی بارەگاکان، بەڵام هەندێک لەلایەنەکانی چوارچێوەی هەماهەنگی پێیانوایە، ئەم هەواڵانە ڕاست نینو هۆکاری دزەکردنیان بۆ بونی دوژمنایەتی لایەنێکی شیعە بەرامبەر بەفەیاز دەگەڕێننەوە، هاوکات فەیاز لەگەڵ ناڕەزایەتی بەرامبەر بەمانەوەی لەپۆستەکەیدا بۆ ماوەی 12 ساڵ ڕوبەڕوی داواکاری دەبێتەوە بۆ خانەنشینکردنی.
حكومهتى عێراق ڕۆژی پێنجشەممە لەزاری حەیدەر عەبودی وتەبێژی فەرمی خۆیەوە، ئەوەی ڕەتکردەوە کە پێشوەختە ئاگاداری هێرشە هاوبەشەکانی ئەمریکاو سعودیە بوبێت، عەبودی لەچاوپێکەوتنێکی تەلەفزیۆنیدا وتى، "حکومەت هیچ مۆڵەتێکی نەداوە بۆ ئەنجامدانی دەستدرێژیی بۆسەر پێگەی دیاریکراو یان گروپی ناسراو لەناوخاکی عێراقدا، حکومەت هیچ زانیارییەکی پێشوەختی لەسەر ئەنجامدانی دەستدرێژییەکانیش بۆسەر خاکەکەى نەبوە"، بەڵام گێڕانەوەی ئەمریکییەکان جیاوازبوو؛ دۆناڵد تڕەمپ سەرۆکی ئەمریکا ڕۆژی چوارشەممە بەتۆڕی (فۆکس نیوز)ی وتبوو، "هێرشەکان بۆسەر بنکەکانی حەشدی شەعبی لەعێراق بەهەماهەنگی لەگەڵ حکومەتی عێراق ئەنجامدراون".
لەبەرامبەردا، فەهد جبوری کە سەرکردەیە لەڕەوتی حیکمە بەسەرۆکایەتی عەممار حەکیم، پێیوایە، هێرشەکانی ئەمدواییە بۆسەر عێراق دوای ئەوەهاتن کە وڵاتەکە هەنگاوی نا بۆ بەرزکردنەوەی بەرهەمهێنانی نەوت بۆ نزیکەی نۆ ملیۆن بەرمیل لەڕۆژێکدا لەماوەی کەمتر لەحەوت ساڵدا، هاوکات لەگەڵ دەستپێکردنی پڕۆژەی ڕێگهی گەشەپێدان بەهاوبەشی لەگەڵ تورکیا.
جبورى ئهوهشى وت، "بۆردومانەکە هاوکات بوە لەگەڵ ڕاگەیاندنی کۆمپانیاو دەوڵەتە گەورەکان بۆ ئامادەیی خۆیان بەمەبەستی وەبەرهێنانی سەدان ملیار دۆلار لەسێکتەرەکانی وزەو نەوتدا، ئەم گۆڕانکارییانە ناتوانرێت لەقەبارەی کێبڕکێی هەرێمیو نێودەوڵەتی جیابکرێنەوە، سروشتییە کە هەندێک دەوڵەت بەچاوێکی ڕازیبونەوە سەیری عێراق نەکەن کاتێک پێگەی ئابورییو سیاسیی خۆی بەدەستدەهێنێتەوە".
جبوری پێیوایە، عێراق بەقۆناغێکی سەختدا تێپەڕ دەبێت، ئەمەش وا دەخوازێت دوربکەوینەوە لەتۆمەتبارکردن بەخیانەتو لێکترازانی ناوخۆیی، وتیشى، "کاتێک بابەتەکە پەیوەندیی بەسەروەریی عێراقو ئاسایشەکەیەوە دەبێت، تەنها دەوڵەت خۆی خاوەنی بڕیارە لەبەڕێوەبردنی هەڵوێستی دەرەکیدا، لەکاتێکدا بەرپرسیارێتی پاراستنی بەرەی ناوخۆییو بەهێزکردنی یەکڕیزیی، دەکەوێتە ئەستۆی هەموان".
لەکۆتاییدا وتی، "عێراق ئەمڕۆ لەبەردەم وەرچەرخانێکی مێژوییدایە، ئەوەی پێویستی پێیەتی دروشمو گوتار نییە، بەڵکو پێویستی بەبەڕێوەبردنێکی ژیرانە، بڕیاری ئازایانەو یەکڕیزیی نیشتمانی هەیە".
