شارپرێس ـ کەنداڵ جودی:
سەردانی ماکرۆن نیشانیدەدات کە سوریا دوبارە بوەتەوە بەچەقو ناوەندی سەرنجی هێزە هەرێمیو نێودەوڵەتییەکان، هەرچەندە دەرفەتەکانی هاوکاری ئابورییو وەبەرهێنان دەستنیشانکراون، بەڵام بارودۆخی ئەمنی، لێڵیو نادیاریی سیاسییو ململانێی هێزە هەرێمییەکان هێشتا ڕێگرە سەرەکییەکانن، لەبەر ئەم هۆکارەش، سەرکەوتنی هەر ڕێککەوتن یان پڕۆژەیەکی ئابوریی، بەندە بەپێشکەوتنی چارەسەری سیاسییو سەقامگیریی ناوخۆیی سوریاوە.
گرنگی سەردانی ماکرۆن
سەردانی ئیمانوێل ماکرۆن سەرۆکی فەڕەنسا بۆ سوریا، وەک یەکێک لەگرنگترین سەردانە ئەوروپییەکانی ئەمدواییانە نرخێندراوە، ئەم سەردانە لەکاتێکدا ئەنجامدەدرێت کە سوریا هێشتا لەگەڵ کێشە سیاسیی، ئابورییو ئەمنییەکاندا ڕوبەڕوە، لەهەمانکاتیشدا گەلێک وڵات هەوڵدەدەن پەیوەندییەکانی خۆیان لەگەڵ شامدا دوبارە هەڵسەنگێننەوە.
بهگوێرهى وتەی چاودێران، سەردانی ماکرۆن تەنها سەردانێکی دیپلۆماسی نییە، بەڵکو لەهەمانکاتدا چەندین پەیامی ئابورییو هەرێمیشی لەخۆگرتوە، فەڕەنسا دەیەوێت ڕۆڵی خۆی لەقۆناغی نوێی سوریادا بپارێزێت، لەهەمانکاتیشدا بەشداربێت لەپرۆسەی سەقامگیرکردنی ناوچەکەو کردنەوەی دەرفەتەکانی هاوکاریی ئابوریی.
لایەنی سیاسییو بارودۆخە هەرێمییەکان
لەڕوی بەڕێوەچونی سیاسەتی ناوچەکەوە، ئەم سەردانە لەکاتێکدا ئەنجامدەدرێت کە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەچەندین گۆڕانکاریدا تێپەڕدەبێت، لەبەرئەمەش، گەلێک توێژەر لەو باوەڕەدان کە فەڕەنسا دەیەوێت لەدۆسیەی سوریادا ڕۆڵی خۆی دوبارە بەهێزبکاتەوەو هەماهەنگییەکی نوێ لەگەڵ زۆرێک لەلایەنە هەرێمیو نێودەوڵەتییەکاندا دروستبکات.
لامارا ئەرکەندی ڕۆژنامەنوسو پسپۆڕی کاروباری تیرۆر، سەبارەت بەئامانجی فەرەنسا لەم سەردانە بۆ شارپرێسی ئاشکراکرد، ماکرۆن بەم سەردانەی، دەیەوێت نامەی سیاسیی بداتو ئامانجە ئابورییەکانیشى بپێکێت، وهكو ئهو وتى، "پاریس دەیەوێت دڵنیایی بدات کە ئەو جارێکی دیكه گەڕاوەتەوە بۆ گۆڕەپانی سوریاو ئەکتەرو یاریزانێکی سەرەکییە، هەروەها دەیەوێت سەرکردایەتی هەڵوێستی ئەوروپا لەسوریادا بکات، دوای ئەوەی لەچەند ساڵی ڕابردودا هیچ ڕۆڵێکی ئەوروپا لەسوریادا نەمابوو".
وهكو لامارا دهڵێت، "کێشەکانی وەک بونی هێزە بیانییەکان لەسوریا، پرۆسەی چارەسەری سیاسیی، گەڕانەوەی پەنابەران، مەرجە ئەمنییەکانو پرۆسەی ئاوەدانکردنەوەی نوێی وڵاتەکە، هێشتا لەنێو ئەو بابەتانەدا بون کە لەگفتوگۆکانی نێوان هەردوو وڵاتدا جێگەیان ببوەوە، ماکرۆن بەم سەردانە دەیەوێت هاوکارییەکانی شەڕی دژ بەتیرۆر بەهێزتر بکاتو پەنابەران بگەڕێنێتەوە".
تەقینەوەکانی دیمەشقو کاریگەرییان لەسەر سەردانەکە
لەهەمانکاتدا، سەردانی ماکرۆن لەبارودۆخێکی ئەمنی هەستیاردا بەڕێوەچوو، ئەو تەقینەوانەی کە لەڕۆژی سەردانەکەدا لەدیمەشق ڕویاندا، گەلێک پرسیاریان لەسەر ئامانجو پەیامەکانیان دروستکرد، هەرچەندە تائێستا زانیاری فەرمی ڕون نین کە ئایا پەیوەندییەکی ڕاستەوخۆ لەنێوان تەقینەوەکانو سەردانەکەدا هەیە یان نا، بەڵام گەلێک چاودێرو توێژەر لەو باوەڕەدان کە ئەم ڕوداوانە کاریگەری خۆیان خستوەتەسەر سەردانەکەو جارێکی دیكه گرنگی چەسپاندنی سەقامگیریی لەسوریادا هێناوەتە پێشەوە.
سهبارهت بهوهى ئایا ئەو تەقینەوانەی لەدیمەشق ڕویاندا کاریگەریی دەکەنەسەر ئامانجەکانی سەردانی ماکرۆن، لامارا ئەرکەندی ئاشکرایکرد، هاوکاتبونی سەردانی ماکرۆنو ئەو تەقینەوانەی کە ڕویاندا، نامەی سیاسییو ئەمنی لەگەڵ خۆیداهێنا، دهشڵێت، "لەڕێگەی ئەم تەقینەوانەوە نامە درا کە بارودۆخی سوریا لەلایەنی ئەمنییەوە هێشتا زۆر لاوازەو ڕەنگە ئەوەی لەم تەقینەوانە سودمەندبوبێت تورکیا بێت، چونکە نایەوێت پەیوەندی نێوان دیمەشقو ئەوروپا دروستبێت،بۆ ئهوهش تورکیا زۆر بەجدی لەڕۆڵی پێشکەوتوی فەڕەنسا لەسوریادا دەڕوانێت، با ئەوەشمان لەبیرنەچێت کە فەڕەنسا پشتبەستنو هاوکاریی پێشکەشی یۆنان دەکاتو ڕۆڵی فەڕەنسا لەدۆسیەی (HSD - هێزەکانی سوریای دیموکرات)دا هەیە".
لایەنی ئابوریی سەردانەکە
لەبواری ئابوریدا، زۆرێک لەپسپۆڕان لەو باوەڕەدان کە سەردانەکە دەتوانێت دەرگای گفتوگۆکان لەسەر وەبەرهێنان، بازرگانیو بەشداربونی کۆمپانیا ئەوروپییەکان لەپڕۆژە نوێیەکاندا بکاتەوە، هەروەها، بەهۆی شوێنی ستراتیژی سوریا، هەر جۆرە گۆڕانکارییەک لەپەیوەندییە نێودەوڵەتییەکانیدا دەتوانێت کاریگەریی بکاتەسەر ڕێڕەوە بازرگانییەکان، گواستنەوەی بارو پڕۆژەی ڕێڕەوە هەرێمییەکانیش.
سەبارەت بەئامانجی سەردانەکە لەلایەنی ئابورییەوە، چەلەنگ عومەر پسپۆڕو شارەزای ئابوریی کورد لەڕۆژئاوای کوردستان بۆ شارپرێس، کاریگەرییە ئابورییەکانی سەردانی ماکرۆنو ئەو دەرفەتانەی کە دەتوانن بۆ سوریا بیئافرێنن، بەمشێوەیە نرخاند، "سەردانی ماکرۆن بۆ سوریا لەکاتێکدا بەڕێوەچوو کە ناوچەکەو ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لەقۆناغی گۆڕانکاریدا تێپەڕدەبێت ئەم گۆڕانکارییە لە 7ی تشرینی یەکەمی 2023وە دەستیپێکردو گۆڕانکاریی لەلوبنان، سوریاو ئێراندا دروستبوو، ئەم گۆڕانکارییانە بونە هۆی گۆڕانکاریی جیۆپۆلەتیکی گەورە، بەتایبەت بەداخستنی گەروی هورمزو کاریگەرییە ئابورییەکانی خۆیان دەرخست، لەبەرئەوە، ئەم گۆڕانکارییانەی کە ڕودەدەن گرنگی جوگرافیای سوریا دەردەخەن، چونکە سوریا وەک ڕێگەیەکی جێگرەوەی بازرگانی دوای داخستنی گەرووی هورمز هاتە پێشەوە، بۆیە دەکرێت مرۆڤ سەردانی ماکرۆن لەم چوارچێوەیەدا بنرخێنێت، بەتایبەت ئەو وهفدهى کە لەگەڵ ماکرۆندا هاتبوە سوریا کە لەچەندین کۆمپانیاو کارگەی وزە پێکهاتبون".
چەلەنگ عومەر ڕاشیگەیاند، لەسەردانی ماکرۆندا، گەلێک پەیمانو ڕێککەوتن لەنێوان دیمەشقو وهفدى فەڕەنسیدا واژۆکران، لەنێوانیشیاندا ڕێککەوتنی کۆمپانیای تۆتاڵ (Total)ی فەڕەنسی کە لەبەندەرێکی سوریادا دەستبەکاردەکاتو بەمشێوەیە بەردەوامبوو، "فەرەنسا لەڕێگەی پەیوەندییەکی مێژویی نێوان سوریاو فەڕەنساوە، دەیەوێت ڕۆڵێک بگێڕێت، چ ڕۆڵێکی سیاسی بێت یان ڕۆڵێکی ئابوریی".
لهبارهى ئهوهش ئاخۆ ئەم زنجیرە ڕێککەوتننامانەی واژۆکران دەچنە بواری جێبەجێکردنەوە لەبارودۆخی ئێستای سوریادا، عومەر وتى، "ئەم کاریگەرییە دەگەڕێتەوە بۆ دوو فاکتەر؛ یەکەمیان بارودۆخی ناوخۆیی لەڕوی ئەمنیو پێکهاتەیی سوریاوە، چونکە تائێستا ئەم فاکتەرە ناوخۆییە بەدینەهاتوە، بهنمونە پەرلەمانی سوریا نییەو دەستورێکی هەمیشەییش بۆ سوریا بونی نییە، ئەمەش دەبێتە هۆی دودڵی ئەو کۆمپانیایانەی کە دێنە ناو سوریاوە، کە ناتوانن بەئاسانی کاربکەن".
سهبارهت بهفاکتەری دوەمیش جهختیكردهوه "ئهمهیان دەگەڕێتەوە بۆ بارودۆخی سوریا لەلایەنی هەرێمییەوە؛ واتە ئێستا ململانێیەکی هەرێمی لەسەر سوریا هەیە، لەم چوارچێوەیەدا، فەڕەنسا ناتوانێت بەئاسانی بێتە ناو سوریاوە، بەهۆی ئەو ململانێیەی کە لەنێوان تورکیا، ئەمریکا، وڵاتانی کەنداوو ئیسرائیلدا لەسەر سوریا هەیە، بەواتایەکی دیكه، هەرچەندە سوریا وەک جێگرەوەی گەروی هورمز دێتە پێشەوە، بەڵام ناتوانێت بەتەواوی شوێنی ئەو بگرێتەوە، وەک ئەنجام، ئەم سەردانەی ماکرۆن بۆ سوریا لەلایەنی سیاسییەوە زیاتر لەپێشەوەیە، تا لەداهاتودا ببێتە بنەمایەک بۆ کاروباری ئابوریی".
