هەڵدانەوەی لاپەڕە شاراوەكانی بازرگانانی سیاسي لەڕۆژئاوا و ڕۆژهەڵات
د. سەیران تەها ئەحمەد/ زانكۆی سلێمانی- كۆلیجی یاسا

یەكێك لە قێزەونترین وە دڕندەترین كاری نامرۆڤایەتی دوور لە هەموو بەها و ڕەوشتی مرۆییانەی ئەنجام دەدرێن بەدرێژایی مێژووی مرۆڤایەتی لەسەردەمی پێش جەهالەت، لە هەموو شارستانیەكان لە هەموو جەنگەكان شەرەفی ژن، جەستەی ژن كاریگەرترین چەك بوە بۆ سوكایەتی بەرامبەر بە دوژمنان و ڕکابەرەكانیان، وەك كاڵایەکی بەنرخ بۆ چێژ لێوەرگرتن لە هەمان كاتدا بۆ سوکایەتی و زەلیلكردن، وە كوشتنی ڕۆحی مرۆیی بوون بە زیندوویەتی. لەبەر ئەم هۆكارانە بوە هەمیشە هەوڵەکان لەسەر ئاستی نێودەوڵەتیدا لەڕێگەی پەیماننامە نێودەوڵەتیەكان بۆ پاراستنی مافەكانی  ژنان و منداڵان بوە (ئەو گروپانەی كە بە لاواز و بێ دەسەڵات) دەناسرێن بۆ بەرگری و پارێزگاری كردن لەخۆیان. وە لە گرنگترین هەنگاوەكانی سەركەوتنی كۆمەڵگای نێودەوڵەتی بۆ كۆتایی هێنان بە دیاردەی بازرگانی بە منداڵان و بازرگانی كۆیلەكان بووە، كە تا حەفتاكانی سەدەی ڕابردوو لە ووڵاتانی كەنداوە ئەنجام دەدران، وە سعودیە لە ١٩٦٢ بەڕەسمی بازرگانی بە كۆیلەوە قەدەغەكرد.
      سەرەڕای بوونی دیوێكی جوانی مرۆڤایەتی و هەوڵە جیهانیەكان بۆ پاراستنی بەها ئاینی و مرۆیی و پیرۆزییەكان، بەڵام بە دیوێكی تردا كەمینەیەكی باڵادەست و دژ بە مرۆڤایەتی، بوونی شەیتانەكان لەبەرگی مرۆڤدا، كارەساتی ترسناك دەخوڵقینن؟ بۆ نموونە دوورگەی (لیتڵ سانت جیمس) دوورگە بەناوەکەی ئپستین وەك یانەیەكی ڕابواردن و چێژ وەرگرتن كە تیایدا قێزەونانە دەست درێژی كراوەتە سەر ژنان بە تایبەتی (بە كچان و منداڵانی) خوار تەمەنی یاسایی. بەدیوێكی تردا یانە و دیوەخانێكی گەورەی دارێژەرانی پلانی سیاسی و سیخوری بۆ سازش كردن و گرێبەستە بانكیەكانی بازرگانانی چەك و ئەڵماس و مرۆڤ، وە بەرژەوەندی سەرمایەداران لە سەرانسەری جیهاندا بوە، لەبەرئەوە بڵاوبوونەوەی وێنە و ناوی سەدان و هەزاران كەسایەتی لەگەڵ خودی جیفری ئپستین بەڵگەی پەیڕەوكردنی (طقوس شیطانیة) كردبێت یان منداڵیان خواردبێت؟ یان تێوەگلابن لە دەستدرێژی كردنە سەر منداڵان كوشتنیان ، كە ڕەنگە كاتێكی زۆری بیەوێت تا هەموو ڕاستیەكان ئاشکرا دەكرێن ، یان ئایا دەكرێت لە سازش و لەژێر فشاری بەرژەوندی سیاسیدا نیوەی بشارێتەوە ؟ هەر نازانرێت؟   
        ئەوەی جێگەی سەرنجە، تائێستا (چونكە لە داهاتوودا ناوی زیاتروشۆكهێنەری تریشی تێدا دەبێت) دەیان سەركردە و كەسایەتی عەرەبی سعودی و كوێتی و ئیماراتی و مەغریبی و قەتەری و توركی موسڵمانی تێدا بووە، كە پشكیان بەردەكەوێت لە كارە قێزەون و بەدڕەوشتیەكان، ئەوەی شایانی ووتنە نەك هەر پیاوان ئەوەتا خاتوونێكی سەرمایەداری سعودی وە ڕاوێژکاری دیوانی پادشایەتی  (عزیزة الأحمدي) تێدایە كە لە ٢٠١٨ پەیوەندی هەبوە، لە یەكێك لە ئیمەلەكانی داواكاری تایبەتی هەبوە لە ئپستین لێی دەپاڕێتەوە بیكاتە ڕاوێژكاری ئابوری خۆی چونكە (جیناتی یەهودی ئەشكینازی هەڵگرتوە)، وە لە ئیمەیلی دووەمی دەپاڕێتەوە لە یاریدەدەرەكەی ڕێگەی بدات سەردانی ماڵەكەی بكات بۆ ١٥ دەقیقە، بۆ ئەوەی پێی بڵیت هەموو ساڵێك بە خۆشی بێت، وە دوای گرتن و ئاشکرا بوونی ئپستین، لە ئیمەیلی سێیەمی هەواڵی دوورگەكەی دەپرسێت چی لێ بەسەرهاتوە، وە دوعای  خێری بۆ كردوە كە خوا بیپارێزێت؟  لەهەمووی كارەساتبارتر، كە بە شانازیەوە چەند پارچەیەك لە بەرگی كەعبەی پیرۆزی بەدیاری بۆ خودی ئپستین ناردوە وەك دەڵێت ١٠ ملیۆن موسڵمان دەستیان لێداوە پیرۆزیان كردوە.؟ ئا لێرەدا دەڵێین، دەبوایە میدیای عەرەبی و ڕێكخراوە ئیسلامیەكانی ووڵاتانی عەرەبی هەڵایەكی گەورەیان دروست بكردایە. وە تێبینیەكی زۆر گرنگ هەیە بووترێت کە (مجمع ملك عبدالعزیز) لە سعودیە بەرپرسیارە لەوەی بەرگە كۆنەكەی (كەعبەی ) پیرۆز لێ دەكرێتەوە و بەرگی نوێی پیادا دەدرێت لەژێر چاودێری (الرئاسة العامة للشؤن مسجد الحرام و المسجد النبوي) كە چۆن دەكرێت بە ٥٣ پارچەوە، وە بە فەرمانی (خادم الحرمین الشریفین ) دەدرێت بە سێ گروپ ئەوانیش (سەرۆك و پاشاكان، وە سەفاراتی سعودیە لە دەرەوە، وە شازادەكانی ناوچەكە وە پیاوانی دەوڵەت ) كە دەبێت بە ڕێزەوە وە لە شوێنی شیاودا مامەڵەی لەگەڵدا بكرێت، پرسیارەكە ئەوەیە، كە چۆن بۆدوورگەیەكی شەیتانی لە  ٢٠١٧ دا نێراوە؟
       وە ترسناكترین تاوان كە پەردەی لەسەر هەرماڵرا و ئاشكرا بوە، وە شایانی لێکۆلینەوەی جدیە، بوونی ناوی بازرگانان و مافیای توركیە لە بازر‌گانی كردن بە مرۆڤ وەك كەرەستەیەكی سێكسی لە ناو مەلەفەكانی ئپستین بوونیان هەیە. بەدڵنیایی لە داهاتوو دەردەكەوێت كە چۆن جەنەڕاڵەكانی ناو دەزگای میت و حكومەتدا، منداڵیان فڕاندوە وە بازرگانیان پێوە کردوون، لە هەمان كاتدا بۆ شاردنەوەی تاوانەكانیان لە لەساڵی ١٩٩٩وە لە میدیای توركی و جیهانی  پەكەكەیان تۆمەتبار كردوە بە فڕادنی منداڵان؟  لێرەدا پرسیارەكە ئەوەیە  ئەو  منداڵانە كە بە بەهای سەدان ملیۆن دۆلار فرۆشرابن بێگومان كەسانی باڵا دەست لە حكومەت و حیزب و دەوڵەتیدا ئاسان كاریان بۆ كردوون لە ناردنە دەرەوەیاندا، وە لە داخستنی سكاڵاو كەیسەكانی وونبووندا؟ لە كاتێکدا بە بەرچاوی جیهانی عەرەبی و جیهان كە چۆن ئەردۆغان و متیی توركی هاوكاری تەواوی داعشیان دەكرد لە مووسڵ و ە فڕراندنی هەزاران منداڵ و كچان و ژنانی یەزیدي كە ڕەنگە بۆ هەمان مەبەست بەكار هاتوون یان لە ووڵاتانی تری عەرەبی فرۆشرابن كە تائێستا چارەنووسی ژمارەیەكی زۆریان دیار نیە؟

گرنگترین خاڵ كە شایەنی شیكارییە لەم دۆسیەی تاوانی سەدەیەدا :
١. تاوانەكانی جیفری ئپستین، یەكێكە لەلاپەڕە ڕەشەكانی مێژووی مرۆڤایەتی كە دەمامكی كۆمەڵێك کەسایەتی باڵادەست و سەرۆك و سەرمایەدارانی وڵاتانی جیهان لابرد. بریتی بووە لە تۆڕێكی نێودەوڵەتی لە فەسادی ئەخلاقی كە هەموو سنوورە ئایینی و مرۆیی و یاساییەكانی تێپەڕاندوە،  لە ممارسەكردنی سێكس و پەڕەوكردنی ڕیبازی شەیتانیانە. بەڵام ئەم كردەوە قێزەونانە نمایشی میللەتێك یان سیمای كۆمەڵگایەكی دیاری كراو ناكات، بەڵکو دەڕبڕینە لە دیوە ناشرین و دڕندایەتی مرۆڤ كەهەر جارێك بە شێوازێك یان بە بەرگێك سەرهەڵدەدەت، وە نمایشی باڵا دەستی سیاسی كەسایەتی سیاسی و خراپ بەكار‌هینانی دەسەڵات لەلایەن كەسایەتیە گەندەڵەكان، لە هەموو چین و توێژەكان ئەكادیمی، بازرگانەكان، سەرۆكەكان، هونەرمەندان، سەرمایەدارەكان، تەنانەت كەسایەتی ئایینی، لە سەرانسەری جیهاندا، كە تێوە‌گلاندیان بە مەبەستی سیاسی، یان بازرگانی، یان ڕابواردن و چێژبەخشین بووبێت، لە ڕۆژئاوا بۆ ڕۆژهەڵات دەگرێتە خۆی.

٢. هەرچەندە جیفری ئپستین لە ٢٠١٩ لە زیندان خۆی كوشت بێت یان خنكێنرا بێت یان ڕەنگە تا ئێستاش زیندوو بێت؟  گرنگ ئەوەیە كە ئەم کەیسەكەی دانەخراوە، لەلایەن وەزارەتی دادی ئەمەریكا پەردە لەسەر گەورەترین دۆسیەی تاوان هەڵدرایەوە كە ٥٠٠ پارێزەر كاری لەسەر دەكەن، كە ژمارەی دۆسیەكان بریتین لە (٣ ملیۆن لاپەڕە، ١٨٠ هەزار وێنە، ٢ هەزار گرتەی ڤیدیۆی) بڵاوكراوەتەوە، ئەوانەی كە ناویان هاتوە لەم کەیسەدا سێ سەرۆكی ئەمەریكا (جۆرج بۆشی باوك، بیل كلنتون، دونالد ترامپ كە دەست ڕۆیشتووترین كەسە لە جیهاندا، جگە لە ناوی تۆم باراك و چەند وەزیرو ڕاوێژکاری سیاسی تر، كە شكۆی ووڵاتەكەیان لەکەدار دەكات، بەڵام هێشتا هەناسەیەك بۆ دادپەروەری و سەروەری یاسا و مرۆیی بوون و پاراستنی بەهاكان بوونیان هەیە، تاوانەكان ئاشكرا دەكەن تەنانەت با سەرۆكی ووڵاتەكانیان تێوەگلابن، چونكە سەرۆك شكۆی میللەت نیە، بەڵكو سەروەری یاسا و دەستور بەهای باڵاتری هەیە. هەرچەندە (٥٤٠٠ ) جار ناوی دوناڵد ترامپ لە لیستەكاندا هاتوە بەڵام جار لەدوای جار ژمارەی ناو هێنانەكەی كەمتردەكرێتەوە، گومانێكی دروست كردوە لە باڵا دەستی و بەكارهێنانی فشارەكانی سەرۆك، چاوەڕوان دەبین بزانین پاراستنی بەهای سیستەمی دیموكراتی ووڵاتەكەیان بە کوێ دەگات؟ بە بۆچوونی ئێمە سەرەتای كۆتایی ئیمپراتۆرییە ترسناكەكەی ترامپ دەست پێ دەكات، وەك یەكێك لە قێزەونترین و شەرمەزارترین كەسایەتی لە كۆمەڵگای نێودەوڵەتی . لە هەمان كاتدا، ئەوەی جێگەی دەست خۆشیە كە لە دەرئەنجامی كارێكی پڕلە ئازایەتی بەدرێژایی ساڵێك كە خانمێكی ڕۆژنامەوان (جولی ك. براون) لە كەلە ٢٨/١١/ ٢٠١٨ لە ڕۆژنامەی (میامی هیڕاڵد)، كە زنجیرەیەك لێكۆلینەوەی لەژێر ناونیشانی (دادپەروەری چەوت) بڵاوكردۆتەوە، گەورەترین ڕۆڵی كاریگەری هەبوە لە پێش وەزارەتی دادی ئەمەریكا لە وروژاندنی كەسی ئەم تاوانانەدا.

٣.ئەوەی شایەنی وەبیرهێنانەوەیە، كە تاوانەكانی داعش لە شەنگال و موسڵ و سوریا هیچیان كەمتر نیە لە ڕووی دڕندەیی و قەبارەی تاوانەكە، ڕەنگە هەر زۆر قێزەونتر و نامرۆیی تر بێت بە بەراورد كردنیان، چونكە تیرۆرستانی داعش پیرۆزی بە تاوانەكانیان دەدەن لەژێر ئاڵای ڕەشدا، پاساویان بۆ قەتڵ وعامی خەڵكی بێ تاوان بەناوی جیهاد و كافر بوون  ئەنجامیان داوە، جگە لە دیمەنە ترسناكەكانی سەربڕین و دەست بڕین ودڵی مردوو خواردن، وە دەست درێژی كردنە سەر منداڵان وژنان بەناوی (جهاد نكاح) یان هەر ناوێكی تر؟ وە بینیمان بە ئاشکرا چۆن لە بازاڕی كۆیلەكان ژن و منداڵی كوردیان دەفرۆشت؟ وە تەنانەت دەست لە مردووەكانیش ناپارێزن، بە ئەتك كردن و دەست درێژی كردنە سەریان. 
٤. بەپێی ڕاپۆرتێكی (DW) توركی كە داواكاری گشتی  لە ئەنقەرە لە مانگی ٩ ساڵی پاردا دووبارە  لێكۆلینەوە دەستی پێ كردوە لەسەربنەمای شكاتی یەكێك لە لایەنی حیزبە ئۆپۆزسیۆنەكان كە مێژووی سكاڵا كە بۆ ساڵی ٢٠٠٨ دەگەڕێتەوە ،كە چۆن لە ساڵی ٢٠٠٨، ئەو ملیاردێرەی هەستاوە بە گواستنەوەی كچانی هەرزەكار(خوار تەمەنی یاسایی) لە توركیا و كۆماری تشیك و دەوڵەتەكانی ئاسیا كە نەیانزانیوە بە ئینگلیزی قسە بكەن  بازرگانیان پێوەكراوە، بۆ دوورگەی ئپستین گواستراوەنەتەوە؟. وە بە پێی فەرمانگەی ئاماری توركی ١٠٤و ٥٣١ هەزار مندال لە نێوان ساڵەكانی ٢٠٠٨-٢٠١٦ دیارنەماون؟ وە ساڵی ٢٠٢٢ ئاماژە بەوەكراوە كە ١٦ هەزار ٤٩٩ منداڵ سەرنگووم كراون، كەواتە لە داهاتودا ئاشکرا دەكرێت كە ئایا ئپستین ڕاستەوخۆ پەیوەنندی لەگەڵ سەركردە و سیاسەتمەدارانی سیاسی و عەسكەری توركیا چۆن هەبوە؟ وە لە بازرگانی كردن بە مرۆڤ و بازرگانی بە سێکسەوە بەشدار بوون؟ هەرچەندە هەواڵەكان باس لە بوونی پەیوەندی لەنێوان بازرگانان و دامودەزگا گەشتیارەكانی ئەنتالیا دەكرێت؟ وە داوای لێكۆڵینەوە لەو ژمارە زۆرەی منداڵان دەكرێت كە لە نەخۆشخانەكان، هەتیوخانەكان لە قوتابخانەكان دیار نەماون و فڕێنراون؟ پرسیارەكە لەگەڵ بوونی ئەو ژمارە فراوانەدا چۆن ڕای گشتی نەجوڵێنراوە، كاری تێدا نەكراوە، یان بەشێك بوە لەسیاسەتی پاكتاوی ڕەگەزی دەوڵەتی قوڵ لە توركیادا؟
٥.ئەوەی جێگەی سەرنجە، تێوەگلان وە ناو هێنانی ناوی كۆمەڵێك لە شازادەو سیاسەتمەداران سەرۆكی ووڵاتە ئیسلامی و عەرەبیەكانە، بازرگانان، ڕاگەیاندنكاران، هونەرمەندان و دەر‌هێنەر، پارێزەران، سەرۆكی ڕێكخراو و سەرمایەدار و خاوەن كۆمپانیا جیهانیەكانی تێدایە، وە دیارترینیان :
سلطان أحمد بن سلیم: گەورەترین سەرمایەدار و بازرگانی ئیماراتی سەرۆكی ئەنجومەنی كارگێری و جێبەجێکاری (موانیء دبي العالمیة)، وە گەورەترین یارمەتیدەری ئپستین بوە لە بازرگانیە نا مرۆیەكەیدا
شێخ حمد بن جاسم بن جبر آڵ الثاني : سەرۆك وەزیرانی قەتەری پێشوو، وە وەزیری دەرەوەی پێشوو
أحمد أبو الغیط: وەزیری پێسووی میسر و ئەمینداری كۆمكاری عەرەبی)
محمد صباح سالم: جێگری سەرۆك وەزیرانی كوەیت، پێستر وەزیری دەرەوەی ووڵاتەكەی بوە
عبداللە بن زاید آل نهیان: وەزیری دەرەوەی ئیمارات و هاوكاری نێودەوڵەتیە
سعد الحریری: سەرۆك وەزیرانی پێشووی لوبنان
محمد السادس: پادشای مەغرب، لەگەڵ (الطیب الفاسي الفهري) ڕواێژكارو وەزیری دەرەوەی مەغرب بوە، وە ئپستین ٤٠ بۆ٥٠ جار سەردانی ئەو ووڵاتەی كردوە؟ وە لە هاوسەرگیری محمد السادس لە ٢٠٠٢ ئامادەبووە كە هاوەڵی بیل كلنتون وە لە بانگهێشت كردنیدا.
عبدالفتاح السیسي: سەرۆكی میسر ١٠٠ جار ناوی هاتوە لە ئیمەیلی نێوان هیلاری كلنتون و ئپستین لەسەردەمی ئۆبامادا
شاهر عبدالخالق: ملیاردیری یەمەني
هند العویس دبلوماتكاری ئیماراتی و خوشكەكەی هالة العویس  كە  (٥٠٠) جار ناوی لە ئیمەیلەكاندا هاتوە پەیوەندی تایبەتی و سۆزداری هەبوە لەگەل ئپستین لە ٢٠١٥ دا؟ وە لە یەكێك لە ئیمەیلەكاندا پێی دەڵێت (صاحب السمو) زۆر خۆشحاڵ بوە بە بینینتان؟ وەباسی پەیوەندی پتەوی ئیمارات لەگەڵ یەهود باراك وە پلانە ستراتیجیەكانیان دەكات؟
هەروەها  بەڵگەكانی ئپستین باس لە وە دەكەن چۆن حاكمی دەوڵەتی ئیمارات (محمد بن زاید) هۆكار بوە بە بۆچوونی (ئپستین)  كە ولی عهد سعودیە  (محمد بن سلمان)  تێوەگلاندوە لە كوشتنی ڕۆژنامە نوسی سعودی جمال خاشقجي لە ٢٠١٨ دا بە پارچە پارچە كراوی لە چەند جانتایەكدا لە سەفارەتی سعودیە لە ئەستانبول هێنرایە دەرەوە.
ئەم ناوانە و سەدان و هەزاران ناوی تر لەداهاتوودا ئاشكرا دەكرێن ، ئەوەی گرنگە بووترێت  كە لەدوای ساڵی ٢٠٠٩ زانراوە كەسایەتی ئپستین چەند تاوانكارییە؟ بەڵام سەرەڕای ئەوەش، ئەمانە لە پەیوەندی بازرگانی بەرژەوەندی قووڵیان هەبوە؟ ئەوەی شایەنی ووتنە چۆن ئەم سەركردە و شازادانە خۆیان بە شەیتان فرۆشتوە، كەچی ڕابەرایەتی سەدان ملیۆنان لە موسڵمانان دەكەن؟

 ئەوەی جێگەی سەرنجە، لەگەڵ ئاشكرا بوونی ئەم ڕاستیانە لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاستدا، ئایا پێویستی نەدەكرد هاووڵاتیانی ئەو ووڵاتانە، هەروەها ڕێكخراوە و حیزبە ئیسلامیەكان وەك ئەركی هەستی بەرپرسیارێتی بەرامبەر بە دینەكەیان هەبێت (كە ئێستا بێ دەنگیان هەڵبژاردوە) وە وروژاندنی ئەم بابەتە وە سەرزەنشتی كردنی ئەو سەركردە و كەسایەتیانەی كە ناویان هاتوە چۆن سوکایەتیان بە پیرۆزیەكانی ئیسلام و ڕیبازەكەیان كردوە، كە چۆن  دین وەك چەكێك بەكاردەهێنن بۆ دەستكەوت و گریبەستی بازرگانی و بەرژەوەندیە سیاسی و پاراستنی دەسەڵاتەكانیان. كەچی بەپێچەوانەوە لەبری لێپرسینەوە لە هەڵە گەورەكان و پرسیاركردن، وەك ڕیکلامێکی سیاسی و جوڵاندنی سۆزی ئایینی، بۆ هێرش كردنە سەرسیستەم و بەها كۆمەڵایەتیەكانی كۆمەڵگاكانی تر؟ كە مێژوویەكیان هەیە لەسەروەری یاسا، وە بناغەی كاركردن وچەسپاندنی ئاستی خزمەتگوزاری و نرخی هاووڵاتی و ئازادی ڕادەربڕین تا ڕادەیەكی زۆر ئەو ڕاستیە دەسەلمێنن؟ ئەوانەی كە بازرگانی بە دین و ئیسلام و حوكمي دەوڵەتی ئیسلامی دەكەن؟ لە كاتێکدا ناتوانن بەیەك ووشە ناوی یەك کەسایەتی عەرەبی و توركی بهێنن، بەڵام وەك هەلێكی زێرین و دۆزینەوەی فرسەتێك لە پەلاماردانی هەموو جوانی و خەباتی مرۆڤایەتی بەدرێژایی سەدەكانی ڕابردوو لە مافەكانی مرۆڤ و هەرچی پەیماننامە نێودەوڵەتیەكان كە خزمەتی مرۆڤایەتیان كردوە، كە دەربڕینە لە هەوڵی هەموو كۆمەڵگای نێودەوڵەتی دژایەتی بكرێت؟ چونكە هەموو پێشكەوتن و ڕێسا و یاسا مرۆییەكان تەنها بەرهەمی كۆمەڵگای ڕۆژئاوا نیە،  وە دەستكەوت و شانازی سەرۆكە گەندەڵ و شەڕەنگێز وبێ بەها و بازرگانانی سیاسی نیە، كە هەمیشە لە هەر قۆناغێكدا بێت تێكدەری ئاشتی و ئارامین و كارەساتی گەورە بەسەر كۆمەڵگای نێودەوڵەتی و مرۆڤایەتی دەهێنن ؟