دیدارى شارپرێس - ئەحمەد عەبدولحەکیمی:
لەدیدارێکی تایبەتدا لەگەڵ شارپرێس، د.حیشمەتوڵڵا فەلاحەتپیشه سەرۆکی پێشوی کۆمسیۆنی ئاسایشی نیشتمانیی پەرلەمانی ئێران، خوێندنەوەیەکی قووڵو هۆشداریکەرەوەی بۆ دۆخی ئاڵۆزی ناوچەکەو پەیوەندییەکانی نێوان تارانو واشنتۆن كردو دهڵێت، "لەئێستادا دیپلۆماسی لەپەراوێزدایەو سەرکردە سەربازییەکان ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕن، ئەمەش وایکردوە دۆخەکە بەشێوەیەکی بێپێشینە گرژبێت".
د.حیشمەتوڵڵا فەلاحەتپیشه هاوكات نوێنەری سێ خولی شاری شابادی پارێزگای کرماشان لەپەرلەمانی ئێران بوه، ئێستاش ئەندامی فاکەڵتی بەشی زانستە سیاسییەکانه لەزانکۆی عەللامە تەباتەبایی تاران، لهدیدارهكهى شارپرێس-دا هۆشدارییەکی توند دەداتو دەڵێت، "بەبێ ئیرادەو دەسەڵاتی دیپلۆماسی، ئێرانو ئەمریکا بەرەو شەڕێکی درێژخایەنو وێرانکەر دەڕۆن، هەردوو وڵات لەچەقی شەڕێکی تەواودان کە ئەگەر ڕوبدات".
لەبەشێکی گرنگی دیدارەکەى شارپرێس-دا لهگهڵ فەلاحەتپیشه، پرسی گۆڕانکارییە جیۆپۆلەتیکییەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستو پێگەی هەرێمى كوردستان تاووتوێکرا، بۆ ئهوهش فەلاحەتپیشه جەختیکردەوە، "ئێران لەهەر وڵاتێکی دیکە باشتر دەتوانێت هاوسەنگی لەپەیوەندییە سیاسییو ئابورییەکانیدا لەگەڵ هەردولایەنی سەرەکی هەرێم، واتە پارتیو یەکێتیی، لەپاڵ حکومەتی ناوەندیی عێراقدا ڕابگرێت".
ئهوهشى وت، "قەبارەی پەیوەندییە ئابورییەکانی ئێران لەگەڵ عێراق چەند هێندەی پەیوەندییە بازرگانییەکانییەتی لەگەڵ تەواوی 28 وڵاتەکەی یەکێتیی ئەوروپاو سەرنجڕاکێشتر لەوەش، زۆرینەی هەرە زۆری ئەم پەیوەندییە ئابورییانە لەگەڵ هەرێمی کوردستاندایە".
دهقى دیدارهكهى شارپرێس لهگهڵ د.حیشمەتوڵڵا فەلاحەتپیشه
شارپرێس: دۆخی ئێستای نێوان ئێرانو ئەمریکا چۆن هەڵدەسەنگێنی؟ ئایا گۆڕانکارییو ئاڵۆزییەکانی ئەمدواییەی باشوری ئێران کاتییە یان سەرەتای سەردەمێکی نوێیە لەپەیوەندییەکانی نێوان هەردوو وڵاتدا؟
فەلاحەتپیشە: من پێموایە لەپەیوەندییەکانی نێوان ئێرانو ئەمریکادا دیپلۆماسی لەپەراوێزدایەو سەرکردە سەربازییەکان ڕۆڵێکی کاریگەر دەگێڕن، هەربۆیە دۆخەکە لەڕادەبەدەر ئاڵۆزە.
دوای شەڕێکی تەواو، ئێستا هەردولا هەوڵدەدەن نەچنە ناو شەڕێکی تەواوی دیکەوەو لەم دۆخەدا دەبێت پلانێکی دیپلۆماسی دابڕێژرێت بۆ ڕێگریکردن لەم شەڕە، ئەو یاداشتنامەی لێکتێگەیشتنەی کە لەئیسلام ئاباد پێکهێنرا، باشبوو کە بەهۆی سیاسەتی دوفاقی هەردولایەنی ئەم یاداشتەوە شکستیهێناو ئێستا دەتوانین بڵێین ئەو دولایەنە لەچەقی شەڕێکی تەواودان.
شەڕێک کە بەبۆچونی من بەزیانی هەموو ناوچەکە کۆتایی پێدێت، هەربۆیە هیوادارم نەچنە ناو شەڕەوە، بەڵام ئێستا وەک وتم، بەبێ ئیرادەو دەسەڵاتی دیپلۆماسی، ئێرانو ئەمریکا بەرەو شەڕێکی درێژخایەنو وێرانکەر دەڕۆن، مەگەر ئیرادەو خواست لەهەردولا بۆ چارەسەرکردنی کێشە بنەڕەتییەکانیان پێکبهێنرێت، بەگشتیی دەبێ ئێرانو ئەمریکا کۆتایی بەدوژمنایەتی نێوان خۆیان بهێنن، تائێستا ئەوەی هەبوو دوژمنایەتییەکی بەتێچوی کەم هەبوە؛ بەڵام لەماوەی یەک ساڵی ڕابردودا دوژمنایەتییەکی بەتێچوی زۆرەوە لەنێوانیان لایەنی تاڵی خۆی نیشاندا، تا هەر کاتێک ئەو دوو وڵاتە کۆتایی بەو دوژمنایەتییە قورسەیان نەهێنن، هەمیشە لەدۆخێکی شەڕدا دەبنو ئەمەش بەزیانی هەردولاو تەواوی ناوچەکەیە.
شارپرێس: بەلەبەرچاوگرتنی ڕۆڵو کاریگەریی ژمارەیەک لەئەکتەرە سیاسییە جیهانییەکان لەپەیوەندییەکانی ئێرانو ئەمریکادا، پێتوایە تا چ ڕادەیەک ئیسرائیل کاریگەریی لەسەر بڕیارەکانی ئەمریکا بەرامبەر ئێران هەبوەو هەیەتی؟
فەلاحەتپیشە: ئەگەر ئێرانو ئەمریکاو ئیسرائیل بەسێ سوچی سێگۆشەیەک بزانین، ئیسرائیل گرنگترین هاوبەشی ستراتیژیی ئەمریکایە لەهەموو جیهاندا، ئێرانیش یەکێکە لەگرنگترین دوژمنەکانی ئەمریکا لەهەموو جیهاندا، کەواتە بەشێوەیەکی ئاسایی کاریگەری دۆستێکی ستراتیژیی زۆر زیاترە لەکاریگەریی دوژمنێکی ستراتیژیی، بۆیە کاتێک دیپلۆماتکارانی هەردولا ئێرانو ئەمریکا دەرفەتێک بۆ هێورکردنەوەی گرژیەکان لەدەستدەدەن، ئەو بۆشاییەی کە دروستدەبێت بەخێرایی لەلایەن ئیسرائیلییەکانەوە پڕدەکرێتەوە، وەک لەڕابردودا بینیمان ئیسرائیلییەکان هەرگیز هاوڕێی هیچ ڕێککەوتنێک نەبون لە JCPOAتا ئیسلام ئابادو تەنانەت تێکدانیشیان کردوە.
پرسێکی دیکە کە هەیە، تەحەدای ئەمنی ئیسرائیل خۆیەتی کە بەشێوەیەکی ناڕاست پەیوەستکراوە بەپەیوەندییەکانی ئێرانو ئەمریکاوە، ئێرانو ئەمریکا هەمیشە ڕوبەڕوی ئاستەنگ دەبنەوە تا هەر کاتێک کە پرسی ئیسرائیلو ئۆکرانیا لەپەیوەندییەکانی خۆیان دورنەخەنەوە، چونکە هەردوو ئیسرائیلو ڕوسیا سیاسەتێکیان هەیە کە تەحەدای نێوان ئێرانو ئەمریکا بەردەوامدەبێت تا کاتێک کە کێشەکانی خۆیان چارەسەردەبێت.
شاپرێس: پێتوایە چینو ڕوسیا تا چ ڕادەیەک ئامادەن تاوانی پشتیوانیی لەئێران بگرنە ئەستۆو لەمڕوەوە ڕۆڵیان هەبێت؟
فەلاحەتپیشە: ئەم پرسیارە پێشتر وەڵامدراوەتەوە، چونکە ئەم پرسیارە بەزۆری پێش شەڕ بونی هەبوەو وەڵامی جیاوازی هەبوە، هەندێک کەس کە بە"ڕوسۆفیل" ناسراون، پێیانوایە ڕوسیاو چین دۆستی ستراتیژین، بەڵام هەندێکی دیكه بەلەبەرچاوگرتنی هۆکارە مێژوییەکانو شیکردنەوەی پرسە هەژمونییەکان لەجیهانی ئەمڕۆدا، پێیانوایە کە ئەمە وانییەو چینو ڕوسیا بەرژەوەندییەکانی خۆیان بەگرنگتر لەتەنانەت مانەوەی کۆماری ئیسلامی ئێرانیش دەزانن.
ئەم دوو شەڕەی ئەمدواییە (جەنگی 12 ڕۆژەو 40 ڕۆژە) نیشانیدا کە گروپی دوەمیش ڕاستدەکەن، چونکە چینو ڕوسیا لەماوەی ئەم دوو شەڕەدا تەنانەت بچوکترین هاوکاریشیان لەبواری بەرگریدا پێشکەش بەئێران نەکرد، چونکە ئێران لەبواری هێرشبردندا بەهێزبوو، لەبواری بەرگریدا لاوازبوو، سەرەڕای ئەوەش چینو ڕوسیا هیچ هاوکارییان پێشکەش بەئێران نەکرد، نزیکەی 10 ساڵە دەڵێم شتێک هەیە پێیدەوترێت «تراویلکەی پەیوەندی ستراتیژیی» نێوان ئێرانو چین، کە لەم شەڕانەی ئەمدواییە خۆی نیشانداوە، بەڵام جیاوازیی لەنێوان چینو ڕوسیادا هەیە.
بۆ چین مەسەلەکە ئابورییەو لەبەر ئەم هۆکارە ئابورییانە زنجیرەیەک پەیوەندیی ئابوریی لەگەڵ ئێران لەدەرەوەی بازنەی گەمارۆکان پاراستوە کە دەکرێت خاڵێکی ئەرێنی بێت بۆ ئێران، بەڵام ڕوسیا تەنانەت لەبواری نەوتو فرۆشتنی نەوتی گەمارۆدراو ڕکابەری ئێران نییە، بەڵکو لەبواری ئۆکرانیاشدا، ڕوسیا هیچ ئامادەیییەک بۆ دیپلۆماسی لەگەڵ ئێران نیشان نادات تا شەڕی ئۆکرانیا کۆتایی پێبێت، هەرچەندە ڕەنگە دەسەڵاتدارانی ڕوسیا لەڕوکەشدا قسەی خۆش بکەن.
شارپرێس: پێشبینی ئێوە سەبارەت بەداهاتوی پەیوەندییەکانی ئێرانو ئەمریکا چییە؟
فەلاحەتپیشە: پێموایە بۆ ئێران پرسەکانی سیاسەتی دەرەوەی بەقورسی لەژێر کاریگەریی پرسە ناوخۆییەکانیدایە، تائەوکاتەی یاداشتنامەی لێکتێگەیشتنی ئیسلام ئاباد لەشوێنی خۆیدابوو، ئەمریکییەکان چاویان لەکۆتاییهێنان بەشەڕ لەگەڵ ئێران بوو؛ بەڵام بەداخەوە ئێستا بەدوای شەڕێکی بەڕێوەبەردراودا دەگەڕێن لەگەڵ ئیدیعای سەرکەوتن تا هەڵبژاردنەکانی 3ی تشرینی دوەمی ئەمساڵ لەئەمریکا، واتە دۆناڵد ترەمپ دەیەوێت لەهەڵبژاردنی ئەمساڵدا حزبەکەی وەک براوەیەک بخاتەسەر کورسییەکە.
لەلایەنی ئێرانیشەوە، بەداخەوە بزوتنەوەی نا نەتەوەیی یان بزوتنەوەی دەرەوەی بەرژەوەندییە نەتەوەییەکان توانیی ئیرادەی کەمینەی خۆی بەسەر ئیرادەی زۆرینەی خەڵکدا بسەپێنێتو ببێتە هۆی شکستی دانوستانەکان کە ئەمەش بەهیچ شێوەیەک دۆخێکی باش نییە بۆ پەیوەندییەکانی ئێرانو ئەمریکا، بەڵام شەڕی چەند ڕۆژی ڕابردوو لەسەرەتای هاوین دەریخست کە ئێرانو ئەمریکا لەلێواری شەڕی خۆکوژیدان، ئەمە پرسێکە کە دەتوانێت هیواکان بەزیندویی بهێڵێتەوە بۆ ئەوەی دیپلۆماتکاران بگەنە ئەنجامێک؛ بەڵام دیپلۆماتکاران هێشتا پێویستیان بەبڕیارێکی سیاسیی هەیە، ئەوەندەی پەیوەندیی بەئەمریکاوە هەیە، هەڵوێستی سەرەکی هەڵوێستی ترەمپە؛ بەڵام لەناوخۆی ئێراندا من باوەڕم وایە هەموو سیاسەتمەدارەکان، چ لەناوەوەو چ لەدەرەوە، لەدەسەڵاتدا لەئێران دژی شەڕن، بەڵام بەداخەوە بەهۆی پارێزگاریخوازییو بێدەنگییانەوە مەیدانەکەیان بۆ زنجیرەیەک توندڕەو بەجێهێشتوە.
ئەگەر ڕۆحی بەرژەوەندیی نەتەوەیی لەسیاسەتی دەرەوەی ئێراندا زاڵبێت، بەدڵنیاییەوە ئەگەری کۆتاییهێنان بەگرژیی نێوان ئێرانو ئەمریکا لەئارادایە.
شارپرێس: بەلەبەرچاوگرتنی ئەو گۆڕانکارییە جیۆپۆلەتیکیانەی ئەمدواییە لەڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ڕویانداوە، پێتوایە هەرێم تەنها دراوسێیەکی ئاساییە بۆ ئێران، یان هەولێر دەتوانێت وەک هاوبەشێکی ستراتیژیی بۆ تاران لەبوارەکانی ئابورییو وزەو ئاسایشدا مامەڵە بکات؟
فەلاحەتپیشە: پێموایە ئێران لەهەموو وڵاتێکی دیکەی ناوچەکە باشتر دەتوانێت هاوسەنگی لەپەیوەندییە (سیاسیی ـ ئابورییەکان)ی لەگەڵ هەولێرو بەغدا دابنێت، مێژوی پەیوەندییەکانی ئێران لەگەڵ هەردولایەنی یەکێتییو پارتیو حکومەتی ناوەندیی عێراق دەگەڕێتەوە بۆ چەند دەیەیەک لەمەوبەر، شتێکی دیکە کە هەیە ئەوەیە کە جێگیرترین پەیوەندییەکان لەجیهانی ئەمڕۆدا پەیوەندییە ئابورییەکانن، ئەوەی جێگهی سەرنجە، کۆی پەیوەندییە ئابورییەکانی ئێران لەگەڵ عێراق چەند هێندەی پەیوەندییە ئابورییەکانی ئێران لەگەڵ 28 وڵاتی ئەندامی یەکێتیی ئەوروپایە، خاڵی سەرنجڕاکێش ئەوەیە کە زۆرینەی ئەو پەیوەندییە ئابورییانە لەگەڵ هەرێمی کوردستاندایە.
هۆکاری سەرەکی ئەمەش ئەوەیە کە پەیوەندییە ئابورییەکان لەگەڵ هەرێمی کوردستان ئەو پەیوەندییانەن کە ڕەگو ڕیشەی ئیکۆلۆژییان هەیە، واتە بەشێکی زۆری ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ خزمایەتی بنەماڵەییو زمانی هاوبەشی خەڵکی کورد لەهەردوو دیوی سنور، لەدونیای ئەمڕۆشدا ئەمە توانایەکە کە ناتوانرێت بونیادبنرێت؛ بەڵام پێویستە بەپیرۆز هەژماربکرێتو بەکاربهێنرێت، بەداخەوە بەدرێژایی ساڵان ئەم توانایە تاڕادەیەک پشتگوێخراوهو دانپێدانەنراوە، بەتایبەتی لەلایەن لایەنی ئێرانییەوەو هەندێکجار پەیوەندییە ئابورییو کولتورییو کۆمەڵایەتییەکان لەڕوی سیاسییو هەندێکجاریش لەڕوی سەربازییەوە بەرەوڕوی تەحەدا بون، بەڕای من پێناسەیەک بەتەواوی لەسەر بنەمای پەیوەندییە ئابورییەکانو ڕێزگرتنی یەکسان بۆ هەرێم بکرێتو گەورەترین ئازادییە ئابورییەکان بدرێتە پەیوەندییەکان لەگەڵ ئەم هەرێمە.
ئەمە شتێکە کە زۆرجار پێشنیازم کردوە، لەهەر حاڵەتێکدا ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست هەمیشە ڕوبەڕوی ئاستەنگ بوەتەوەو لەداهاتوشدا بەردەوامدەبێت لەڕوبەڕوبونەوەی ئاستەنگی جددی، بەڵام کۆمەڵێک ناوچەو هەرێم هەن کە وەک بزمار لەبەردەوامیو یەکگرتویی پەیوەندییە کولتورییو ئابورییەکانی نێوان وڵاتانی ناوچەکەدا کاردەکەن.
هەرێمی کوردستانو کوردستانی ئێران (ڕۆژههڵاتى كوردستان) ڕۆڵی بزمارێک دەگێڕن کە ئەم پەیوەندییانە سەقامگیر بکات، بۆیە هەر هەوڵێک بۆ بڵاوکردنەوەی بیرۆکەی سیاسیی کۆنو ژەنگاوییو دروستکردنی جیاوازیی لەنێوان کوردانی ئێرانو هەرێمی کوردستاندا دەریخستوە کە بەزیانی هەردولا کۆتایی دێت، کەواتە ئەگەر پەیوەندییەکانی نێوان ئێرانو هەرێمی کوردستان بەتەواوەتی گەل بەگەلو ناحکومی پێناسە بکەین، بەبڕوای من ئەوە هەم لەبەرژەوەندیی گەلو هەمیش حکومەتەکانە.
