شارپرێس:

دوای نزیکەی دە ساڵ لە داخستنی، دەروازەی سنووری قامیشلۆ–نسیبین لە سنووری سوریا و تورکیا بە فەرمی دەستی بەکارەکانى کرد.

قوتەیبە بدەوی، سەرۆکی دەستەی گشتیی دەروازە و گومرکەکانی سوریا، لە ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ ڕایگەیاند کە ئەم دەروازەیە دەبێتە حەوتەمین دەروازەی سنووری نێوان هەردوو وڵات و ئامانجی ئەوەیە کە هاتوچۆی گەشتیاران ئاسانتر بکات، ئاڵوگۆڕی بازرگانی زیاد بکات و ئاسۆی نوێ بۆ گواستنەوەی کاڵا لە ڕێگەی خاکی سوریا بکاتەوە. ئەم پڕۆژەیە تەنها نۆژەنکردنەوەی دەروازەیەکی کۆن نییە، بەڵکو بەشێکە لە پلانێکی فراوانتر بۆ گۆڕینی باکووری ڕۆژهەڵاتی سوریا بۆ خاڵێکی سەرەکی لە تۆڕی گواستنەوەی ناوچەییدا.

لە سنوورێکی داخراوەوە بۆ کۆریدۆرێکی گواستنەوە
خاڵی تێپەڕبوونی قامیشلۆ–نسیبین لە ڕووی جوگرافییەوە شتێکی نوێ نییە. ئەم دەروازەیە پێشتر هەبووە، بەڵام لە ساڵی ٢٠١٥ بەهۆی گۆڕانکارییە ئەمنی و سیاسییەکان لە باکووری سوریا بە تەواوی داخرا.

شاری نسیبین لە پارێزگای ماردینی تورکیا لە بەرامبەر قامیشلۆیە و ڕێگاکانی بەرەو پارێزگای حەسەکە بە ئاراستەی ڕۆژهەڵات، واتە بەرەو سنووری عێراق، درێژ دەبنەوە.

هەر ئەم شوێنە جوگرافییەیەش وای لە دەروازەکە کردووە کە گرنگییەکی زیاترى لە تەنها دەروازەیەکی نێوان دوو وڵات هەبێت؛ چونکە دەتوانێت ببێتە خاڵى پەیوەندیی تورکیا بە عێراق لە ڕێگەی خاکی سوریاوە.

بەرپرسانی سوریا بە ڕوونی باس لەم ئامانجەیان کردووە. ئەحمەد هیلالی، جێگری پارێزگاری حەسەکە، پێشتر ڕایگەیاندبوو کە بەکارهێنانی ئەم دەروازەیە دەتوانێت بازرگانیی نێوان تورکیا و عێراق لە ڕێگەی سوریا زیندوو بکاتەوە و بە پڕۆژەی نۆژەنکردنەوەی ڕێگای نێوان نسیبین و دەروازەی ئەلولید (ئەلیعەربیە) لە سنووری سوریا و عێراقەوە پەیوەندی پێوە بکات.

ئەگەر ئەم ڕێگایە بە تەواوی گەشەی پێ بدرێت، ئەوا باکووری ڕۆژهەڵاتی سوریا دەتوانێت ببێتە ناوەندێک کە تۆڕی گواستنەوەی تورکیا بەو ڕێگایانەوە ببەستێتەوە کە بەرەو عێراق دەڕۆن.

گەشەی بەرچاوی هاتوچۆی ترانزیتی
ئامارەکان نیشانى دەدەن کە ئەم پلانە لە بۆشاییەکی سیاسی و ئابوورییەوە دروست نەبووە. بەپێی ئەو داتایانەی لە گفتوگۆکانی سوریا و تورکیا لە ئابی ٢٠٢٦ پێشکەش کراون، ژمارەی تڕێلە ترانزیتییەکان لە نزیکەی ٣٥٠٠ تڕێلە لە ساڵی ٢٠٢٥ گەیشتووەتە زیاتر لە ٣٠ هەزار تڕێلە لە حەوت مانگی یەکەمی ساڵی ٢٠٢٦.

ئەم زیادبوونەی دە هێندەیە، توانای شاراوەی ڕێگای سوریا بۆ گواستنەوەی کاڵا لەنێوان تورکیا و عێراق نیشان دەدات.

لە هەمان کاتدا، قەبارەی بازرگانیی دووقۆڵیی سوریا و تورکیا لە ساڵی ٢٠٢٥ گەیشتە نزیکەی ٣.٧٥ ملیار دۆلار، کە زیادبوونێکی زیاتر لە ٤٠٪ نیشان دەدات.

هەردوو لایەن ئامانجیان داناوە کە ئەم ژمارەیە بگەیەننە ١٠ ملیار دۆلار
ئومەر پولات، وەزیری بازرگانیی تورکیا، لە مانگی ئابی ٢٠٢٦ ڕایگەیاند کە کار بۆ کردنەوەی دەروازەی نسیبین–قامیشلۆ پێش کۆتایی ساڵی ٢٠٢٦ بەردەوامە و ئاماژەی بەوە کرد کە لە یەک ڕۆژدا سەدان تڕێلە لە ڕێگەی سوریاوە چوونەتە ناو خاکی عێراق.

بەشی زۆری ئەم جموجوڵە بازرگانییە لە تورکیاوە بەرەو سوریا دەچێت. هاوردەکردنی کاڵا لە تورکیا بۆ سوریا لە نیوەی یەکەمی ساڵی ٢٠٢٦ گەیشتووەتە نزیکەی ١.٢٨ ملیار دۆلار، لە کاتێکدا هەناردەکردنی سوریا بۆ تورکیا لە ٤٥٠ ملیۆن دۆلار زیاتر نەبووە.

پەیوەندی بە کۆریدۆرە گەورەکانی ناوچە
گرنگیی دەروازەی قامیشلۆ–نسیبین دەبێت لە چوارچێوەی پلانە گەورەکانی گواستنەوەی ناوچەدا لێک بدرێتەوە. عێراق لە ئێستادا پڕۆژەی ڕێگای گەشەپێدان پێش دەخات؛ کۆریدۆرێک نزیکەی ١٢٠٠ کیلۆمەتر بە بەهای نزیکەی ١٧ ملیار دۆلار کە بەندەری فاو لە بەسرەوە بە سنووری تورکیا دەبەستێتەوە.

لە بارودۆخێکدا کە جەنگ و ئاڵۆزییەکان لە تەنگەی هورمز جارێکی دیکە لاوازیی ڕێگای دەریایی کەنداویان خستووەتە بەرچاو، ڕێگا وشکانییە جێگرەوەکان لە ڕێگەی سوریا و تورکیاوە گرنگییەکی ستراتیژیی زیاتر بەدەست دەهێنن.

دەروازەی قامیشلۆ–نسیبین دەتوانێت وەک لقێکی تەواوکەر کار بکات و تۆڕی گواستنەوەی تورکیا بە ڕێگاکانی سوریاوە کە بەرەو عێراق دەچن و لە کۆتاییدا بە کۆریدۆرەکانی وزە و بازرگانیی ناوچەوە پەیوەندییان هەیە، ببەستێتەوە.

چالاکی و ئاڵۆزییەکانی بەردەم پڕۆژەکە
لەگەڵ ئەوەشدا، بەدیهێنانی تەواوی ئەم دیدگایە بەبێ بەربەست نابێت. پرسی کورد و پێویستیی یەکخستنی هێزەکانی دیموکراتیکی سوریا (SDF) لە ناو پێکهاتەی حکومەتی ناوەندیی سوریا، یەکێکە لە مەرجە سەرەکییەکان بۆ بەردەوامی و جێگیریی ئەم ڕێگایە.

تورکیاش بەردەوام کردنەوەی تەواوی دەروازە سنوورییەکانی باکووری ڕۆژهەڵاتی سوریا بە پێشکەوتن لە ڕێککەوتنە ئەمنییەکان لەگەڵ لایەنە کوردییەکانەوە بەستووەتەوە.

جگە لەوەش، ڕاگەیاندنەکە هیچ بەروارێکی دیاریکراوی بۆ دەستپێکردنی وەرگرتنی گەشتیار و تڕێلەکانى دیاری نەکردووە و پلانی کرداریی پڕۆژەکەی بە تەواوکردنی دامەزراوەکان، ڕێگاکان، کەرەستە و ئامێرەکانی گومرک و هەماهەنگی لەگەڵ لایەنی تورکی بەستووەتەوە.

کۆتایی
بە گشتی، دەروازەی قامیشلۆ–نسیبین دەبێت وەک هەنگاوێکی کرداری لە ئاراستەی گۆڕینی سوریا لە وڵاتێکی لاوەکی و دوورخراوەوە بۆ گرێیەکی چالاکی گواستنەوە لە ناوەڕاستی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست سەیر بکرێت.

ئەگەر ژێرخانەکانی پەیوەست بەو دەروازەیە، بە تایبەتی ڕێگای گەیشتن بە سنووری عێراق، تەواو  پەرەپێبدرێن، ئەوا ئەم پڕۆژەیە دەتوانێت هاوکێشە بازرگانی و لۆجستیکییەکانی ناوچەکە دووبارە ڕێکبخاتەوە و ئاراستەی نوێ بە تۆڕی گواستنەوەی کاڵا لەنێوان تورکیا، سوریا و عێراق بدات.