شارپرێس:
لەگەڵ ئەوەی سزا ئابوورییەکانی ئەمریکا زیانێکی زۆریان بە ئابووریی ئێران گەیاندووە، بەڵام نیشانەیەکی ڕوون لە ملکەچبوونی حکومەتی ئێران بەرامبەر ئەم فشارانە دیار نییە. بە پێی ئەم شیکارییە، کەمبوونەوەی داهاتی نەوت، هەڵکشانی زۆری هەڵاوسان و قەیرانی ئابووریی، هێشتا نەیتوانیوە سیستەمی سیاسیی ئێران ناچار بە گۆڕینی هەڵوێستەکانی بکات.

لەماوەی ئەم قەیرانەدا، کۆگای نەوتی ئێران کە بۆ فرۆشتن بەردەستە، بە شێوەیەکی بەرچاو کەم بۆتەوە. بەپێی داتاکانی کۆمپانیای "کیپلەر"، بڕی نەوتی ئێران لە دەرەوەی ناوچەی سزاکان لە نزیکەی 100 ملیۆن بەرمیل لە مانگی تەممووزەوە گەیشتۆتە نزیکەی 45 ملیۆن بەرمیل.

ئەگەر فرۆشتنی نەوت بە هەمان خێرایی بەردەوام بێت، ئەگەری هەیە کۆگای نەوتی ئەو وڵاتە کە بۆ فرۆشتن گونجاوە، تا کۆتایی ئۆکتۆبەر بە شێوەیەکی زۆر کەم بێت.

لە هەمان کاتدا، بەهۆی کەمبوونەوەی دەرفەتی فرۆشتنی نەوتی نوێ، کۆگاکانی ناوخۆی ئێران بەرەو ئاستێکی زۆر بەرز چوونەتەوە و گەیشتوونەتە نزیکەی 70 ملیۆن بەرمیل. بەرهەمهێنانی نەوتیش بۆ نزیکەی 2 ملیۆن بەرمیل لە ڕۆژێکدا دابەزیوە، کە نزیکەی نیوەی ئاستی پێش جەنگە و بە زەحمەت دەتوانێت پێداویستییە ناوخۆییەکان دابین بکات.

کاریگەرییە ئابوورییەکانیش قورس بوون. بەپێی داتای حکومەتی ئێران، ئابووریی وڵات لە نێوان مانگەکانی ئادار و حوزەیران بە ڕێژەی ساڵانە 10% کەم بۆتەوە. هەڵاوسانی ساڵانەش لە مانگی ڕابردوودا بۆ 90% بەرز بۆتەوە و ناوەندی هەڵاوسان لە ساڵی ڕابردوودا 73% بووە؛ ئاستێک کە بەپێی ئەم شیکارییە لە بەرزترین ئاستەکانی دوای جەنگی جیهانیی دووەمە.

ئەم بارودۆخە وای کردووە خەڵک بە زوویی پارەکانیان بۆ پێداویستییە سەرەتاییەکان خەرج بکەن، چونکە بەهای پارە بە خێرایی دادەبەزێت. لە هەمان کاتدا، توانای حکومەت بۆ دابینکردنی خەرجییەکانی خۆی کەم بۆتەوە و چاپکردنی پارە، بە پێی شیکارییەکە، فشار لەسەر هەڵاوسان زیاتر دەکات. سزاكان هەروەها هاوردەکانیان کەم کردۆتەوە و بوونەتە هۆی داخستنی هەندێک کارگە و زیادبوونی بێکاری.

بەڵام ئەوەی گرنگە، زیانی ئابووریی خۆی نەیتوانیوە حکومەتی ئێران ناچار بە ملکەچبوون بکات. یەکێک لە هۆکارەکان مێژووی درێژی ئێران لە مامەڵەکردن لەگەڵ سزا ئابوورییەکانە. سیستەمەکە لە ماوەی چەند دەیەیەکدا تۆڕەکانی خۆی بۆ دۆزینەوەی ڕێگای جێگرەوەی بازرگانیی و دارایی پەرەپێداوە.

بەپێی هەندێک لێکدانەوە، ئێران هێشتا دەتوانێت بە ڕێگای تۆڕە ناوخۆیی و دەرەکییەکان، گواستنەوەی نەوت و مامەڵە داراییەکان بشارێتەوە. لەوانەیە نەوت بە ناوی وڵاتانی تر پیشان بدرێت، لە کەشتییەکەوە بۆ کەشتییەکی تر بگوازرێتەوە، یان مامەڵە داراییەکان لە ڕێگەی ناوەندەکان و دراوە جۆراوجۆرەکان بکرێن.

لە هەمان کاتدا، بەشێک لە هێزە ناوچەییەکان و کۆمپانیاکانی نەوت بەرەو ڕووبوونەوە لەگەڵ تێچووی زۆری گواستنەوەی نەوت لە ناوچەکەدا چوونەتەوە. تێچووی بەکارهێنانی کەشتییە نەوتبەرە گەورەکان بەرز بۆتەوە و بیمە و سووتەمەنیی و کرێی گواستنەوەش بارێکی داراییی زیاتر لەسەر بازاڕی نەوت دروست کردووە.

بۆیە، بە پێی ئەم شیکارییە، بابەتەکە تەنیا ئەوە نییە کە ئایا سزاكان چەند زیانیان بە ئێران گەیاندووە؛ بەڵکو پرسیارە سەرەکییەکە ئەوەیە کە کام لایەن دەتوانێت زیاتر لە بارودۆخی ئێستا زیاتر خۆڕاگربگرێت.

ئێران لەگەڵ زیانە ئابوورییە گەورەکاندا هێشتا هەندێک توانای خۆگونجاندن و خۆڕاگری هەیە، لە کاتێکدا بەردەوامبوونی فشار و گەمارۆکانی ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی لە ناوچەکەش دەتوانێت ببێتە بارێکی سیاسیی و داراییی گران.

لە کۆتاییدا، شیکارییەکە دەڵێت بارودۆخی ئێران بەراستی قورسە، بەڵام هێشتا خاڵێکی دیاریکراو نییە کە بتوانرێت بە دڵنیایی بگوترێت فشارەکان حکومەت ناچار بە گۆڕینی سیاسەتەکانی دەکەن. لەبەر ئەوەش، ئەگەری بەردەوامبوونی ئەم دۆخە بۆ ماوەیەکی درێژ هێشتا بەردەوامە.