شارپرێس:
لەمێژوی هاوچەرخی عێراقدا، زۆربەی گۆڕانکارییە گەورەکان بەدەنگی تەقینەوە، موشەک، کودەتا یان شەڕ دەستیانپێکردوە، بەڵام جارێکی دیكه، بەغدا جۆرێکی دیكه لەتەقینەوەیە بەخۆیەوە دەبینێت؛ تەقینەوەیەکی بێدەنگ کە نە لەئاسمانەکانەوە دێت، نە لەشەقامەکاندا، بەڵکو لەناو بانکەکان، لەژوری کۆبونەوەکانی حکومەتو لەناو دەزگا هەستیارەکانی دەوڵەت دەستیپێکرد.
کاریگەریی ئەم تەقینەوەیە لەوانەیە فراوانتربێت لەهەر هێرشێکی سەربازیی کە عێراق لەدوو دەیەی ڕابردودا بەخۆیەوە بینیوە، چونکە ئەمجارە مەبەست گۆڕینی سنوری جوگرافیا نییە، بەڵکو گۆڕینی شێوازی بەڕێوەبردنی دەوڵەتە.
لەناوەندی ئەم گۆڕانکارییەدا، یەک ڕێکەوت وەک خاڵی وەرچەرخان دەرکەوتوە، ئهویش (30ى ئهیلول)ه، ئەگەر حکومەت بتوانێت ئەو پلانە جێبەجێبکات، ئەو ڕۆژە دەبێتە کۆتایی قۆناغێک کە دوای ساڵی 2003 دەستیپێکردوە.
بهگوێرهى بەرنامەی حکومەت، هەموو هێزە چەکدارە دەرەوەی دەوڵەت، دەبێت چەکەکانیان ڕادەستبکەن یان لەناو دامەزراوە فەرمییەکانی ئاسایشو بەرگریدا یەکبخرێنەوە، ئەمە تەنها پرسی چەک نییە؛ پرسی ئەوەیە کێ مافی بەکارهێنانی هێزى هەیە.
لەهەمانکاتدا، پلانی کەمکردنەوەی ئامادەبونی هێزە شەڕکەرەکانی ئەمریکا لەعێراق بەردەوامە، بەڵام یەک شوێن لەهەموو هاوکێشەکەدا بەجیاوازیى ماوەتەوە؛ ئهویش هەولێره.
واشنتۆن ئامادەنییە ئەم خاڵە ستراتیژییە بەجێبهێڵێت، لەڕوانگەی ئەمریکاوە، هەولێر تەنها بنکەیەکی سەربازیی نییە؛ بەڵکو ناوەندی چاودێریکردنی ئێران، سوریاو بەشێک لەتورکیاو هەروەها دڵنیابونە لەپاراستنی بەرژەوەندییە ستراتیژییەکانی لەناوچەکە.
بەڵام ئەوەی لەبەغدا ڕودەدات، تەنها بەهێزە چەکدارەکان کۆتایی نایەت، سیستمی بانکداریی عێراق خەریکی گۆڕانە، دوای ئەو فشارانەی ئەمریکا لەسەر بانکی ناوەندیی عێراقو سنوردارکردنی گواستنەوەی دۆلار دروستیکرد، ئێستا بەرنامەیەکی نوێ بۆ شهفافکردنی داراییو کەمکردنەوەی ڕۆڵی تۆڕە دارایییە نایاساییەکان جێبەجێدەکرێت، لەهەمانکاتدا، بازاڕی نەوت، ڕێکخستنی داهات، سیستەمی دادوەرییو دامەزراوە ئابورییەکان هەمویان لەژێر چاکسازییەکی گەورەدان.
ئەم گۆڕانکارییانە بەبێ دژایەتی نابن، هێزە چەکدارەکان، تۆڕە ئابورییە نافەرمییەکان، هێزە سیاسییەکانو هەروەها هەندێک لەدەوڵەتانی ناوچەکە، هەریەکەیان بەرژەوەندییەکی جیاوازیان لەمانەوەی دۆخی ئێستا هەیە، بۆیە هەر هەنگاوێک بۆ یەکدەستکردنی دەسەڵاتی دەوڵەت، لەهەمانکاتدا بەمانای تێکدانی هاوسەنگییەکی دروستکراوە لەدوای ساڵی 2003وە.
لەدەرەوەی عێراقیش، ئەم گۆڕانکارییانە بەوردی چاودێریدەکرێن، ئەمریکا دەیەوێت دەوڵەتێکی بەهێز ببینێت کە بتوانێت چالاکیی هێزە چەکدارەکان سنورداربکات، بەڵام لەهەمانکاتدا دڵنیابێت کە بەرژەوەندییە ستراتیژییەکانی لەهەرێمو ناوچەکەش پارێزراون، ئێرانیش لەهەوڵدایە نفوزی خۆی لەناو دامەزراوە سیاسییو ئاسایشییەکاندا لەدەستنەدات.
ئەوەی ئێستا لەبەغدا ڕودەدات، لەڕاستیدا شەڕی موشەکو تانک نییە؛ شەڕی دەسەڵات، یاسا، داراییو دامەزراوەکانە، ئەگەر ئەم پڕۆژەیە سەرکەوتوبێت، عێراق دەچێتە قۆناغێک کە دەوڵەت هێزی بەکارهێنانی چەک، پارە، یاساو بڕیاردان لەژێر دەستی خۆیدا کۆدەکاتەوە، ئەگەر شکستیش بهێنێت، ئەوا دۆخی دوو دەیەی ڕابردوو بەشێوەیەکی نوێ دوبارە بەرهەمدەهێنرێتەوە.
ئەگەر ئەم بڕیارانە بەتەواوی جێبەجێبن، لەوانەیە 30ی ئەیلول ببێتە یەکێک لەگرنگترین بەروارەکانی مێژوی نوێی عێراق، چونکە لەو ڕۆژەدا، نە تەنها چەک، بەڵکو شێوەی خودی دەوڵەتی عێراقیش دەچێتە ناو تاقیکردنەوەیەکی نوێوە.
