شارپرێس:
توێژەران لە واشنتۆن ڕۆژی پێنجشەممە هۆشدارییان دا لە كاردانەوەكانی قۆناغی داهاتوو دوای كۆتایی هاتنی ئەركی سەربازی ئەمریكا لە عێراق. ئاماژەیان بە ئاستەنگەكانی پەیوەندیدار بە چارەنووسی گروپە چەكدارەكان و ئایندەی هاریكاری ئەمنی نێوان بەغدا و واشنتۆن و نیگەرانییە ئەمنییەكان لە هەرێمی كوردستان و دابەشبوونە سیاسییە ناوخۆییەكان كرد كە ڕەنگە كاریگەرییان هەبێت لەسەر توانای بەغدا و هەولێر بۆ بەڕێوەبردنی قۆناغی داهاتوو.
ئەو وتانەی توێژەران لەكاتی بەشداریكردنیان لە پانێڵێكدا هات كە لەلایەن ئەنجومەنی ئەتڵەسی لە پایتەختی ئەمریكا ڕێكخرابوو.
داماڵینی چەك ئەركێكی دواخراوە
سەجاد جیاد توێژەری عێراقی لە سەنتەری سیاسەتی نێودەوڵەتی، هەرچەشنە چەكداماڵینێكی خۆبەخشانەی گروپە چەكدارەكانی لە عێراق تا وادەی 30ی ئەیلول یان تەنانەت دوای ئەو وادەیەشی ڕەتكردەوە.
جیاد ڕونیكردەوە كە ئێستا پێدەچێت خشتەی كاتی دیاریكراو تەنها پەیوەندی بە كۆتاییهێنان بە ئەركی هاوپەیمانی و هێزەكانی ئەمریكاوە هەبێت نەك كۆتاییهێنان بە چەكداری گروپەكان. ئاماژەی بەوەشكرد، حكومەت هەوڵدەدات ئەم پێكهاتانە بخاتە ناو هێزەكانی حەشدی شەعبی لەكاتێكدا گروپەكان ڕەتیدەكەنەوە دەستبەرداری توانا سەربازییەكانیان بن، هەنگاوێكی لەو شێوەیە بە بێسود دەزانن بە لەبەرچاوگرتنی بەردەوامی سزاكانی ئەمریكا لەسەر سەركردەكانیان و نەبوونی هیچ هاندانێكی سیاسی یان گەرەنتییەك لە بەرامبەردا.
دەشڵێت، سەرۆك وەزیرانی عێراق دوو فشاری لەسەرە، ئەویش فشاری ناوخۆیی لەلایەن گروپەكان و هێزە سیاسییەكانەوە، فشاری دەرەكی لەلایەن ئەمریكاوە، بەڵام بە لەبەرچاوگرتنی ڕۆڵی ڕابردوویان لە بەرەنگاربوونەوەی داعش و پێگەی ئەوان وەك بەشێك لە پەیكەری نیشتمانی، ڕوبەڕووبونەوەی سەربازی لەنێوان حكومەت و ئەو گروپانە بە فەرمی ڕەتدەكرێتەوە. ئەمەش دانوستان و یەكلاییكردنەوەی سیاسی وەك تاكە بژاردە دیاریدەكات، هەرچەندە ڕەنگە شكستی ئەگەری ئەم پرۆسەیە ببێتە هۆی ئەوەی سەرۆك وەزیران بیر لە دەستلەكاركێشانەوە بكاتەوە بۆ ئەوەی سزای فراوانتری ئەمریكا دژی عێراق دووربخرێتەوە.
هەر لە هەمان چوارچێوەدا جیاد دووپاتی كردەوە كە پەیوەندییەكانی نێوان بەغدا و واشنتۆن لە ئێستادا لە باشترین ئاستدایە لە ماوەی ساڵانی ڕابردوودا، ئەمەش بەهۆی لێكتێگەیشتنێكی پتەوی شەخسیی نێوان سەرۆك وەزیرانی عێراق و دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمەریكا و هەروەها هەوڵە دیپلۆماسییە كاراكان لە پشت پەردەوە.
ڕونیشیكردەوە، واشنتۆن ئامادەیە ڕێگە بۆ هاریكاری ئابوری و وەبەرهێنان بكاتەوە، ئەمەش هاوتەریبە لەگەڵ پێشینەی سەرۆك وەزیران لە كەرتی بازرگانیدا. بەڵام بەربەستی سەرەكی لەناو خودی عێراقدایە، كە سەرۆك وەزیران پشتیوانی پەرلەمانی نییە یان لایەنێكی سیاسی بۆ وەستانەوە بەرامبەر سەركردەی گروپەكان كە ماوەی دوو دەیە زاڵن بەسەر دیمەنە سیاسییەكاندا.
ئەو توێژەرە ئەگەری چەكداماڵینی ئەو گروپانەی لە ئایندەیەكی نزیكدا ڕەتكردەوە و ئاماژەی بە پەیوەندییە ستراتیژییەكانیان لەگەڵ تاران و قەناعەتیان كرد كە بوونی ئەمریكا لە ناوچەكەدا خزمەت بە ئامانجە ستراتیژییەكان دەكات كە پاڵپشتی ئیسرائیلە. هەوڵەكانی سەرۆك وەزیران پێدەچێت ببێتە هۆی كەمكردنەوەی توندوتیژی و وەستاندنی هێرشەكان كە بەرەو وڵاتانی دراوسێ ئەنجام دەدرێن، بەبێ ئەوەی بە هەڵوەشاندنەوەی ڕاستەقینە یان چەكداماڵینی تەواوەتی بگات.
واشنتۆن بەدوای ستراتیژێكدا دەگەڕێت
لای خۆیەوە ئەندرۆ تابلەر، توێژەر لە ئینستیتیوتی واشنتۆن و بەرپرسی پێشووی ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتمانی ئەمریكا، دووپاتی كردەوە كە خواستی واشنتۆن بۆ كەمكردنەوەی ئامادەیی سەربازی خۆی و كۆتاییهێنان بە ئۆپەراسیۆنە درێژخایەنەكانی لە عێراق و سوریا، بۆ ماندوێتی كۆمەڵایەتی و فشارە ئابورییە قوڵەكانی نێوخۆیی لەنێو دەنگدەرانی ئەمریكادا دەگەڕێتەوە.
تابلەر ڕونیكردەوە، هەستی گشتی لە ئەمریكا ڕق بووە لە بەردەوامبوونی ئەو شتانەی كە بە جەنگی بێكۆتایی ناسراون و لەدەستدانی داهاتێكی زۆر لە سیاسەتە دەرەكییە بێكاریگەرەكان، ئەمەش مەیلی ئیدارە یەك لە دوای یەكەكان بۆ خێراكردنی كۆتایی هاتنی ئەركە سەربازییە ڕاستەوخۆكان ڕوون دەكاتەوە.
ئاماژەی بەوەشكرد، تەحەدای ڕاستەقینە لە داڕشتنی ستراتیژییەكی ئەمنیی بەدیلدایە كە خزمەت بە بەرژەوەندییەكانی ئەمریكا بكات بەبێ ئەوەی بۆشایییەك بەجێبهێڵێت كە نەیاران بتوانن ئیستغلالی بكەن، بەتایبەتی بە لەبەرچاوگرتنی پەرەسەندنی ململانێی ناوچەیی لەگەڵ ئێران و ئەو ناكۆكییانەی كە لە ناو واشنتۆندا هەیە سەبارەت بە یەكەمایەتی دانانی هەڕەشەكان، هەروەها كاریگەریی ئەم سیاسەتانە لەسەر هەڵبژاردنەكانی داهاتوو.
تابلێر ئاماژەی بەوەشكرد، فایلەكانی عێراق و سوریا لە شەڕی دژی تیرۆردا بەیەكەوە گرێدراون، دەركەوتنی دەسەڵاتە ناوەندییە نوێیەكان دەرگای دانوستان دەكاتەوە، بەڵام لەهەمانكاتدا پرسیاری چارەنووسساز لەبارەی توانای حكومەتەكانی بەغدا و دیمەشق بۆ كۆنتڕۆڵكردنی هەڕەشە نوێبووەكانی داعش و تێپەڕاندنی ئاڵۆزییە سیاسی و خێڵەكییەكان لە غیابی پشتیوانی سەربازی لەسەر زەمین دەوروژێنێت.
كوردستان ڕووبەڕووی پەرەسەندنی نیگەرانییە ئەمنییەكان دەبێتەوە
لە بەشێكی دیكەی گفتوگۆكەدا، محەمەد ساڵح، توێژەر لە پرۆگرامی ئاسایشی نیشتمانی لە پەیمانگای توێژینەوەی سیاسەتی دەرەوە هۆشداریدا لەوەی كە كاردانەوەی كشانەوەی هێزەكانی ئەمریكا بۆ هەرێمی كوردستان توندتر و هەستیارتر دەبێت، بە لەبەرچاوگرتنی پەرەسەندنی گرژییەكانی ناوچەكە و كەڵەكەبوونی نیگەرانییە ئەمنییەكان.
ساڵح ڕونیشیكردەوە، ڕای گشتی و بازنەكانی حكومەت لە ناوچەكە بە نیگەرانییەكی زۆرەوە تەماشای پاشهاتەكانی كشانەوە دەكەن، بەتایبەتی بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی كوردستان بووەتە ئامانجی بەردەوامی زیاتر لە هەزار هێرشی مووشەكی و فڕۆكەی بێفڕۆكەوان كە لەلایەن ئێران و گروپە چەكدارە شیعەكانەوە دەستیپێكردووە. ئەوە پەیوەستە بە چارەنووسی چەتری بەرگری ئاسمانی ئەمریكی، بەتایبەتی لەگەڵ ئەو ڕاپۆرتانەی كە زۆرجار باس لە گواستنەوەی سیستەمی مووشەكی پاتریۆت بۆ ئوردن دەكەن، كە دەكرێت هەولێر و دەوروبەری بەر هێرشی بالیستیك بكەوێت.
ساڵح هەروەها دەستی خستە سەر ترسە مێژووییەكانی دووبارەبوونەوەی سیناریۆی كشانەوەی ساڵی 2011، كە ڕێگەی بە داعش دا كۆببێتەوە و ناوچە بەرفراوانەكانیش داگیربكاتەوە، ئەمە جگە لە ناسكی دۆخی سنوری ناوچەكانی باكور.
