پوختە
ئەم نوسینە بەدواداچوون دەکات بۆ ئەگەری بەکارهێنانى کارتى پرسی کورد لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لەناو ستراتیژیی فشار بەرامبەر بە کۆماری ئیسلامیی ئێران، لە کاتێکدا کە ئاڵۆزییە ناوچەییەکان بەرەو زیادبوون دەچن. نوسینەکە لەسەر ئەو گریمانەیە دەوەستێت کە واشنتۆن لەوانەیە ئامانجی سەرەکیی پارچەپارچەکردنی دەوڵەتی ئێران نەبێت ، بەڵکو زیاتر دەیەوێت هێزی دەسەڵات ناوەندیی کەمبکاتەوە بەهۆی چالاککردنی داواکارییە نەتەوەیی و ئیتنیکییەکان، بەتایبەتی لە ناوچە کوردنشینەکاندا.
پێشەکی
لە چەند ساڵی رابردوودا پەیوەندییەکانى نێوان ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و کۆماری ئیسلامیی ئێران گەیشتووەتە ئاستێکی بەرز لە ئاڵۆزی و تەنگژە، بەتایبەتی لە بابەتەکانى پەیوەست پڕۆگرامى ناوکیی ئێران و هەژمونى ناوچەییی تاران. بە هاتنەوەى سەرکارى دۆنالد ترامپ وەک سەرۆکى ئەمریکا، گومانەکان زیاتر بوون سەبارەت بەوەی کە واشنگتن لەوانەیە ستراتیژییەکی توندتر و بەرامبەر بە ئێران بگرێتەبەر، لەوانەش بەکاربردنی ئامرازە نائاساییەکانی فشار. لەو چوارچێوەیەدا، بەکارهێنانى کارتی پرسی کوردوەک یەکێک لە ئەم ئامرازانەی فشار هاتۆتە ناو گفتوگۆی سیاسی، بەتایبەتی بەهۆی ئەوەی کە کورد لە چەند وڵاتێکی ناوچەکەدا (ئێران، تورکیا، عێراق و سووریا) پەیوەندیی نەتەوەیی پێکیانەوە دەبەستێتەوە.
چوارچێوەی تیۆری: کەمینەکان وەک ئامرازی فشار لە پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکاندا
لە ئەدەبیاتی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکاندا هێزە گەورەکان هەندێک جار کەمینە نەتەوەییەکان یان ئیتنیکییەکان بەکاردێنن وەک ئامرازی فشارێکی ناڕاستەوخۆ بەرامبەر بە حکومەتە ناوەندییەکان، ئەم جۆرە ستراتیژییە لە زانستی سیاسییدا وەک ستراتیژیی فشاری لاوەکی ناوى لێدەنرێت. لە دیدگای ڕیالیزمى سیاسیدا، پشتگیری لە کەمینەکان بە زۆری وەک پشتگیری لە مافی چارەنووس ناناسرێت، بەڵکو وەک ئامرازێک بۆ دروستکردنی هاوسەنگیی هێز یان لاوازکردنی ڕکابەر دەناسرێت.
کورد لە ئێران، ڕاستیی دیمۆگرافی و سیاسی
ژمارەی کورد لە ئێران بە نزیکەیی لە نێوان  8 بۆ 10 ملیۆن کەس پێشبینی دەکرێتکە بە شێوەی سەرەکی لەم پارێزگایانەدا دەژین: کوردستان، کرماشان، بەشێک لە ئازەربایجانی ڕۆژئاوا و ئیلام. مێژووی پەیوەندیی نێوان ناوەند (دەوڵەتی ئێران) و ناوچە کوردنشینەکان پڕ بووە لە تەنگژە و بە چەندین وێستگەدا تێپەڕ بووە و گرنگترین وێستگە کۆماری مەهاباد لە ساڵى  (1946)  و ئازادکردنى کاتى شارەکانى ڕۆژهەڵاتى کوردستان بوو دواى ڕوخانى دەسەڵاتى محەمەد ڕەزا شا لە ساڵى 1979. لە ئێستادا چەند پارتێکى سیاسیی کوردیی ئۆپۆزسیۆن بوونیان هەیە، کە گرنگترینیان حزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران، کۆمەڵە و پارتى ژیانی ئازادی کوردستان(PJAK)ە. هەرچەندە ئەم پارتانە توانا و بنکەى جەماوەرى و چالاکیی چەکداریان هەیە، بەڵام جیاوازی دید و بۆچوون، نەبوونى چەکى پێشکەوتوو و سنوورداریی بنکە جەماوەرییەکەیان، توانایان لە کۆکردنەوەی پشتگیریی گشتی بۆ پرسەکەیان سنوورداریان دەکات.
هەرێمی کوردستانی عێراق وەک سەکۆیەکى هاوبەش
هەرێمی کوردستانی عێراق دەتوانێت ببێتە سەکۆیەکى گرنگ بۆ پەیوەندیی نێوان واشنگتن و پارتە بەرهەڵستکارەکانى ڕۆژهەڵاتى کوردستان، بەهۆی مێژووی هاوبەشی لەگەڵ ئەمریکا و هەبوونی فاکتەری جیۆسیاسی لە سنوورەکان. لەو چوارچێوەیەدا، ڕۆڵی دوو کەسایەتیی سیاسیی هەرێم مەسعود بەرزانی و بافڵ تاڵەبانی گرنگە زۆر، بەڵام بڕیارە سیاسییەکانیان بە زۆری دەکەونە ژێر کاریگەری هەندێک هۆکاری ئاڵۆز لەوانە پەیوەندییە سیاسی و ئابوورییەکانى هەرێمى کوردستان لەگەڵ ئێران، ڕێکەوتنەکانى هەرێمى کوردستان لەگەڵ حکومەتی ناوەندیی تایبەت بە ڕێگرى کردن لە بەکارهێنانى خاکى عێراق لە لایەن پارتە بەرهەڵستکارەکانى ڕۆژهەڵاتى کوردستان دژ بە ئێران.
ڕەهەندی تورکی و ناوچەیی
تورکیا یەکێکە لە گرنگترین فاکتەرەکان لە هەر هەوڵێکی ئەمریکایی بۆ چالاککردنی فاکتەری کوردی. ئەنقەرە هەر هەوڵێک بۆ بەهێزکردنی هێزە پەیوەندیدارەکان بە پارتى کرێکارانی کوردستان (PKK)وەک هەڕەشەیەکی ڕاستەوخۆ بۆ ئاسایشی نەتەوەیی خۆی دەبینێت. لەگەڵ ئەوەشدا، ئەندامێتیی تورکیا لە هاوپەیمانی ناتو (NATO)ئاڵۆزییەکی زیاتر دروست دەکات، بەوپێیەى پشتگیرییەکی فراوانی ئەمریکا بۆ هێزە کوردییەکان دەتوانێت ببێتە هۆی تەنگژەی نێوان ئەندامانی هاوپەیمان. لە هەمان کاتدا، فاکتەرە ئیتنیکییەکانی تر لە ئێران هەن، وەک: عەرەبی ئەهواز، بلوچ و ئازەرییەکان کە دەتوانن سناریۆیفشاری چەند-بەرەیی دروست بکەن بەڵام لە ئێستادا باسیان لێوە ناکرێت.
ئایا ئامانج دابەشکردنی ئێرانە یان دووبارە ڕێکخستنەوەى؟
زۆرێک لە شیکارییە ستراتیژییەکان ئاماژە بەوە دەدەن کە ئامانجی واشنتۆن لەوانەیە دابەشکردنی فەرمیی ئێران نەبێت بەڵکو لاوازکردنی ناوەندگەرایی توندی دەسەڵات، ناچارکردنی تاران بە سازشکردن لە بابەتە ناوکی و ناوچەییەکان و دروستکردنی لەمپەرێکى ناوخۆیی لەبەردەم سیاسەتی فراوانخوازانەى ئێران.
هەڵسەنگاندن
هەرچەندە بەکارهێنانى کارتی پرسی کورد وەک ئامرازێکی فشار هەندێک سەرنجڕاکێیشى ستراتیژیی هەیە بۆ ئەمریکاو ئیسرائیل، بەڵام بەکاربردنی هەندێک مەترسیی لە خۆدەگرێت بۆ کورد لەوانە ژمارەى کەمى هێز، نەبوونى چەکى پێشکەوتووە، جیاوازى دید و بۆچونی پارتە سەرەکییەکانى ڕۆژهەڵاتى کوردستان لەسەر پرسەکە و دروست کردنى گرفت بۆ هەرێمى کوردستان بەو پێیەى کە ڕێکەوتنى هەیە لەگەڵ حکومەتى ناوەندى و ئێران لەو بارەوە. سەربارى ئەوەى کە پەناهێنان بۆ کورد بۆ یەکلایی کردنەوەى خستنى دەسەڵاتى سیاسی لە ئێران دەرخەری شکستى ستراتیژى ئەمەریکاو ئیسرائیلە لە جەنگەکەدا کە پێیان وابو بە نەهێشتنى لوتکەى هەرەمى دەسەڵات، دەتوانرێت دەسەڵاتى سیاسی لە ئێران بڕوخێنرێت.
کۆتایی
بەکارهێنانى کارتی پرسی کورد کورد ئامرازێکی جیۆسیاسیی شاراوەیە لە ناو کێشەی ئەمریکا و ئێران، بەڵام هەڵبژاردەیەکی سادە یان کەم-تێچوون نییە. چالاککردنی ئەم کارتە پێویستی بە هاوسەنگیی ورد هەیە بەو پێیەى ئەگەر وەک پێویست پشتگیری لە هێزە بەرهەڵستەکارەکانى کورد نەکرێت لە رۆژهەڵات، ئەگەر هەیە دوچار بە شکست بن بەو پێیەى کە هێزی پیادەى ئێران لە هێرشەکانى ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران  زیانێکى ئەو تۆى بەر نەکەوتووە و ئامادەترە بە بەراورد بەهێزى پارتەکانى ڕۆژهەڵات و لە لایەکى دیکەوە هەموو ئاماژەکان ئەوە نیشان دەدەن کە واشنگتن هەوڵدەدات ئەم کارتە لە چوارچێوەی فشاری سیاسی بەکاربهێنێت بۆ وتووێژ نەک وەک پلانی ڕاستەوخۆ بۆ پشتگیری لە کورد بۆ بەدەسهێنانى مافەکانی.