تورکیا نەخشەی دەسەڵات و ئابووریی سوریا دەگۆڕێت

ڕاپۆرت

2 کاتژمێر پێش ئێستا‌ 378 جار خوێندراوه‌ته‌وه

شارپرێس:

ئەو گۆڕانکارییانەی لە سوریادا باس دەکرێن، تەنها پەیوەندیدار بە نوێکردنەوەی دامەزراوە حکومییەکان یان هێنانی سەرمایەی بیانی نین؛ بەڵکو ڕەنگە بەشێک بن لە پرۆسەیەکی فراوانتر بۆ دووبارە داڕشتنەوەی نەخشەی دەسەڵات، ئابووری و نفووز لە وڵاتێک کە هێشتا بە قۆناغی دوای شەڕ و گۆڕانکارییە سیاسییەکاندا تێدەپەڕێت.

بەپێی زانیارییەکانی ڕۆژنامەی (المدن)، حکومەتی سوریا هەندێک لە وەزارەتەکانی لە دیمەشق دەگوازێتەوە بۆ پارێزگاکانی دیکە، بە پاساوی ئەمنی و سیاسی، لە کاتێکدا ئەم هەنگاوە دەکرێت بە ناوی لامەرکەزی و کەمکردنەوەی بارگرانیی کارگێڕی لەسەر پایتەخت بخرێتە ڕوو.

لە هەمان کاتدا، ناوچەیەکی سنووری بە قووڵیی 30 کیلۆمەتر لە ناو خاکی سوریا بۆ ماوەی 100 ساڵ بە تورکیا دەدرێت بەکرێ، بە مەبەستی دامەزراندنی ناوچەیەکی پیشەسازی و دابینکردنی هەلی کار بۆ پەنابەرە سورییەکان. ئەم بابەتە لە سنووری وەبەرهێنانێکی ئاسایی تێدەپەڕێت و دەبێتە پرسیارێکی ستراتیژی لەبارەی ئایندەی پەیوەندیی نێوان دیمەشق و ئەنقەرە.

دیمەشق؛ لە ناوەندی دەسەڵاتەوە بۆ دابەشکردنی نوێی دامەزراوەکان
گواستنەوەی وەزارەتەکان لە دیمەشق، لە ڕووی کارگێڕییەوە دەتوانێت هەنگاوێک بێت بۆ کەمکردنەوەی پشتبەستن بە پایتەخت و دابەشکردنی دامەزراوە حکومییەکان لە ناوچە جیاوازەکاندا. بەڵام لە ڕووی سیاسییەوە، ئەم هەنگاوە پرسیارێکی گرنگتر دروست دەکات: ئایا سوریا بەڕاستی بەرەو لامەرکەزی دەچێت، یان تەنها شوێنی دامەزراوەکانی دەگۆڕێت؟
چونکە لامەرکەزی تەنها گواستنەوەی بینای وەزارەتەکان نییە؛ بەڵکو پێویستی بە دابەشکردنی دەسەڵاتی بڕیاردان، بودجە و بەڕێوەبردنی کاروباری ناوخۆیی هەیە. ئەگەر وەزارەتەکان بگوازرێنەوە، بەڵام بڕیاری سیاسی و دارایی هەر لە دیمەشقەوە بەڕێوەبچێت، ئەوا ئەم پرۆسەیە زیاتر گۆڕینی شوێنی کارگێڕییە تا گۆڕانکاری لە بنەمای حوکمڕانی.
لە هەمان کاتدا، ئەم هەنگاوە دەتوانێت کاریگەری لەسەر گرنگیی سیاسی و ئابووریی شارەکانی دیکەی سووریا دابنێت و ناوەندە نوێیەکانی خزمەتگوزاری و چالاکیی ئابووری دروست بکات.

تورکیا و بەکرێدانی ناوچەیەک بۆ 100 ساڵ
لە ڕووی ئابوورییەوە، دامەزراندنی ناوچەیەکی پیشەسازی دەتوانێت هەلی کار دروست بکات، بەرهەمهێنان بجوڵێنێت و بەشێک لە پێداویستییەکانی ئاوەدانکردنەوەی سووریا دابین بکات. بەڵام کاتێک باس لە بە کرێدان ناوچەیەکی سنووری دەکرێت بە تورکیا بە قوڵایی 3کم و بۆ ماوەی 100 ساڵ ، پرسیارەکان لە سنووری وەبەرهێنان تێدەپەڕن و دەگەنە ئاستی مافی بەکارهێنانی زەوی، دەسەڵاتی بەڕێوەبردن و سنووری کۆنترۆڵی یاسایی.
گرنگیی ئەم ناوچەیەش تەنها لە شوێنی جوگرافیاییەکەیدا نییە؛ بەڵکو لەوەدایە کە سنووری سوریا و تورکیا دەتوانێت ببێتە دەروازەیەکی گرنگ بۆ بەستنەوەی بازاڕ، گواستنەوەی کاڵا و دروستکردنی زنجیرەی بەرهەمهێنانی هاوبەش و گۆرانکاری لە دیموگرافیای ناوچەکە.
بۆ ئەنكەرە، ئەم جۆرە پڕۆژانە دەتوانن لەگەڵ ئامانجە ئابوورییەکانی بۆ فراوانکردنی بازاڕ و زیادکردنی دەرفەتی کار بۆ کۆمپانیا تورکییەکان بگونجێن. بەڵام لە ڕوانگەی سووریاوە، پرسیاری سەرەکی ئەوەیە کە ئەم پڕۆژەیە چەندە بەشداری لە ئاوەدانکردنەوەی ئابووریی سوریا دەکات و چەندە بەرهەمی گرێدراوەییەکی نوێ دەبێت.

پەنابەران؛ لە پرسیاری گەڕانەوەوە بۆ بازاری کار
بەستنەوەی پڕۆژە پیشەسازییەکە بە گەڕاندنەوەی پەنابەرانی سوری، ڕەهەندێکی کۆمەڵایەتی و سیاسیی دیکەی بابەتەکەیە. تورکیا لە ماوەی ساڵانی ڕابردوودا بارگرانییەکی گەورەی پەیوەست بە پەنابەرانی سووری لەسەر شان بووە، بۆیە دروستکردنی هەلی کار لە ناو خاکی سوریا دەتوانێت بەشێک بێت لە سیاسەتی کەمکردنەوەی ئەو بارگرانییە.
بەڵام گەڕاندنەوەی پەنابەران تەنها بە دابینکردنی شوێنی کار کۆتایی نایەت. ئەو کەسانەی دەگەڕێنەوە پێویستیان بە ئاسایش، خانووبەرە، خزمەتگوزاریی تەندروستی و پەروەردە، و مافی خاوەندارێتی هەیە.
ئەگەر ژیانی ئابووریی ئەم دانیشتووانە بە تەواوی بە کارگە و کۆمپانیا بیانییەکانەوە ببەسترێتەوە، ڕەنگە جۆرێک لە وابەستەیی درێژخایەن دروست ببێت. بەڵام ئەگەر پڕۆژەکە بتوانێت توانای پیشەیی و سەرمایەی مرۆیی سووریا پەرە پێبدات، دەتوانێت ببێتە هەنگاوێکی ئەرێنی بۆ گەشەی کۆمەڵایەتی و ئابووری.

ئایا سوریا بەرەو گرێدراوییەکی نوێ دەچێت؟ 
لە ڕوانگەی سیاسییەوە، پێویستە ئەم گۆڕانکارییانە لە چوارچێوەی پەیوەندیی نێوان دیمەشق و ئەنقەرەدا بخوێندرێنەوە. تورکیا لە سووریا تەنها بەرژەوەندییەکی ئابووری نییە؛ ئاسایشی سنوور، پرسی کورد، گەڕاندنەوەی پەنابەران و ڕۆڵی خۆی لە نەخشەی سیاسیی سووریاش لە گرنگترین بابەتەکانی سیاسەتی ناوچەیی ئەنقەرەن.
لەبەر ئەوە، فراوانبوونی وەبەرهێنانی تورکیا ئەگەر لەگەڵ ڕێککەوتنی درێژخایەن و پەیوەندییە بەهێزەکانی بازرگانی و بەرهەمهێنان هاوکات بێت، دەتوانێت نفووزی ئەنقەرە لە سووریا لە ئاستی سیاسی و ئەمنییەوە بگوازێتەوە بۆ ئاستێکی ئابووریی قووڵتر.

کۆتایی
پرسیاری کۆتایی ئەوەیە: ئایا تورکیا دەبێتە هاوبەشێکی ستراتیژی لە ئاوەدانکردنەوەی سوریا، یان سووریا بەهۆی پێویستییەکانی قۆناغی دوای شەڕەوە، بەرەو مۆدێلێک دەچێت کە تێیدا بەشێک لە بڕیاری ئابووری و جوگرافیای بەرهەمهێنانی دەکەوێتە ژێر کاریگەریی هێزێکی دەرەکییەوە؟
وەڵامی ئەم پرسیارە نەک تەنها داهاتووی پەیوەندیی دیمەشق و ئەنقەرە، بەڵکو شێوازی گەڕانەوەی سوریا وەک دەوڵەتێکی خاوەن دەسەڵاتی یاسایی و ئابووریی سەربەخۆش دیاری دەکات.