شارپرێس:
لە ماوەی چەند ڕۆژی ڕابردوودا، شەپۆلێک لە کێشە و پچڕانی تەکنیکی بەربڵاو، ژمارەیەک لە گەورەترین کۆمپانیا تەکنەلۆژیاییەکان، دامەزراوە داراییەکان و کۆمپانیاکانی پەیوەندی لە ئەمریکا و چەندین ناوچەی جیهانی گرتەوە. ئەم کێشانە تەنها بە خزمەتگوزارییەکانی ئینتەرنێت سنووردار نەبوون، بەڵکو کاریگەرییان لەسەر بانکەکان و هەندێک سیستەمی پەیوەندیی دامەزراوە ئەمنییەکانیش هەبوو.
لەو کۆمپانیایانەی ناویان هاتووە، Apple، Microsoft، Google، OpenAI، GitHub و Amazonن. هەروەها لە بواری داراییدا Visa، Bank of America، Chase، Wells Fargo و Capital Oneیش ڕووبەڕووی ڕاپۆرتی کێشەی تەکنیکی بوونەتەوە.
لە بواری پەیوەندیشدا AT&T، T-Mobile و Verizon لە نێو کۆمپانیایەدان کە ناویان لەگەڵ ڕاپۆرتەکانی پچڕانی خزمەتگوزارییەکاندا هاتووە.
بەڵام ئەوەی گرنگییەکی تایبەتی بەو ڕووداوانە دەدات، هەواڵی تێکچوونی تۆڕی ناوخۆیی نهێنیی ئاژانسی ئاسایشی نیشتمانیی ئەمریکایە (NSA)، کە بۆ گواستنەوە و ئاڵوگۆڕی زانیارییە نهێنییەکان بەکاردەهێنرێت.
تۆڕی نهێنیی NSAیش تووشی کێشە بوو
بەپێی ڕاپۆرتەکان، تۆڕی NSANet، کە یەکێکە لە ژێرخانە دیجیتاڵییە گرنگەکانی ئاژانسی ئاسایشی نیشتمانیی ئەمریکا، تووشی پچڕان و تێکچوونی کاتی بوو. ئەم تۆڕە بۆ گۆڕینەوەی زانیارییە نهێنییەکان و پەیوەندیی ناوخۆیی لە نێوان بەشەکانی ئاژانس بەکاردەهێنرێت.
بەپێی ئەو زانیارییانەی بڵاوکراونەتەوە، گومان لەوە هەبووە کە کێشەکە پەیوەندی بە نوێکردنەوەی سیستەمێکی نەرمەکاڵاییەوە هەبێت، بەڵام NSA بە فەرمی ئاماژەی بەوە کردووە کە هەندێک لە سیستەمە ناوخۆییەکانی تووشی تێکچوونی کاتی بوونەتەوە و تواناکانی سەرەکیی ئەرکە ئەمنییەکانی بەردەوام بوون.
تا ئێستا هیچ بەڵگەیەکی فەرمی بڵاو نەکراوەتەوە کە بسەلمێنێت ئەم ڕووداوە بەهۆی هێرشێکی سایبەری یان دزینی زانیارییە نهێنییەکانەوە بووبێت.
هۆکاری ئەم کێشانە چییە؟
بەپێی هەڵسەنگاندنە تەکنیکییەکان و لێدوانی بەرپرسانی ئەمریکی، چەند هۆکارێک وەک ئەگەری سەرەکیی بۆ ئەم کێشانە باس کراون:
یەکەم: کۆنی ژێرخانی تەکنەلۆژیایی
هەندێک لە دامەزراوە گەورەکان هێشتا پشت بە سیستەمی کۆمپیوتەری و تۆڕی کۆن دەبەستن. ئەمەش دەتوانێت لەگەڵ سیستەمە نوێیەکاندا کێشەی گونجان و کارکردن دروست بکات.
دووەم: نوێکردنەوەی سیستەمە ئەمنییەکان
هەندێک لە کێشەکان دەتوانن بەهۆی نوێکردنەوەی نەرمەکاڵا و چارەسەرکردنی کەلێنە ئەمنییەکانەوە دروست ببن. واتە هەوڵی پاراستنی سیستەم لە هێرشە سایبەرییەکان، لەوانەیە بە هەڵەیەکی تەکنیکی ببێتە هۆی وەستانی خزمەتگوزارییەکە.
سێیەم: هەڵە لە ئامێرەکانی پەیوەندی
هەندێک لە ڕاپۆرتەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە کێشە لە ئامێرەکانی ڕێڕەوی داتا (Router) یان سیستەمەکانی پەیوەندی دەتوانێت کاریگەری لەسەر چەندین خزمەتگوزاری هەبێت.
چوارەم: خێرایی گەشەی زیرەکی دەستکرد
هەندێک لە شارەزایانی ئاسایشی سایبەری پێیان وایە گەشەی زیرەکی دەستکرد بووەتە هۆی خێراتر دۆزینەوەی کەلێنە ئەمنییەکان، ئەمەش دامەزراوەکان ناچار دەکات بە خێرایی زیاتر سیستەمەکانیان نوێ بکەنەوە.
ئایا هێرشێکی سایبەریی هاوئاهەنگ هەیە؟
یەکێک لە گرنگترین پرسیارەکان ئەوەیە: ئایا ئەم هەموو کێشانە بەشێکن لە هێرشێکی سایبەریی هاوئاهەنگ لە دژی ژێرخانی دیجیتاڵیی ئەمریکا؟
تا ئێستا هیچ بەڵگەیەکی باوەڕپێکراوی فەرمی بڵاو نەکراوەتەوە کە پشتڕاستی بکاتەوە هێزێکی دەرەکی یان گرووپێکی هاکەر بەرپرسیاری ئەم کێشانەیە. بەرپرسانی ئەمریکی ئاماژەیان بەوە کردووە کە نیشانەیەکی ڕوون لە هێرشێکی سایبەریی هاوئاهەنگ نەدۆزراوەتەوە. بەڵام ئەمە بەو مانایە نییە کە مەترسییە ئەمنییەکان بوونیان نییە. چونکە کاتێک خزمەتگوزارییە دیجیتاڵییەکان تووشی تێکچوون دەبن، هەلی زیاتر بۆ هاکەرەکان دروست دەبێت بۆ فریودان، دزینی زانیاری و هەوڵی دەستگەیشتن بە هەژمارەکان.
مەترسییە سەرەکییەکە لە کوێدایە؟
شارەزایان پێیان وایە مەترسییە گەورەکە لە پەیوەندیی توندوتۆڵی نێوان سیستەمە دیجیتاڵییەکاندا خۆی دەبینێتەوە. ئەمڕۆ بانکێک، کۆمپانیایەکی گەورە یان دامەزراوەیەکی حکومی دەتوانێت پشت بە چەندین خزمەتگوزاریی دەرەکی ببەستێت؛ بۆ نموونە، خزمەتگوزاریی کلاود، سیستەمی پارەدان، پەیوەندیی تۆڕ و سیستەمی ناسینەوەی بەکارهێنەر.
ئەگەر یەکێک لەم بەشانە تووشی کێشە ببێت، ئەگەری ئەوە هەیە کاریگەرییەکە بگاتە چەندین دامەزراوەی دیکە.
بۆیە پرسیاری سەرەکی تەنها ئەوە نییە کە ئینتەرنێت بۆچی دەوەستێت، بەڵکو ئەوەیە: ئەگەر بەشێکی بنەڕەتی لە ژێرخانی دیجیتاڵی جیهان تووشی کێشە ببێت، چەند دامەزراوە و خزمەتگوزارییەکی دیکەش لەگەڵیدا دەوەستن؟
ئەنجام
ئەوەی لە ڕۆژانی ڕابردوودا ڕوویدا، هێشتا ناتوانرێت بە تێکچوونی ئینتەرنێتی جیهانی ناوببرێت، بەڵام نیشانەیەکی گرنگە لەوەی کە ژێرخانی دیجیتاڵیی جیهان، سەرەڕای پێشکەوتنی تەکنەلۆژیایی، هێشتا ڕووبەڕووی مەترسییە بنەڕەتییەکانە.
گرنگترین خاڵ ئەوەیە کە تەنانەت دامەزراوەیەکی ئەمنیی وەک ئاژانسی ئاسایشی نیشتمانیی ئەمریکاش لە مەترسیی کێشە تەکنیکییەکاندا بەدەر نییە.
لە جیهانێکدا کە بانک، حکومەت، بازرگانی و ئاسایش بە تەواوی پشت بە سیستەمە دیجیتاڵییەکان دەبەستن، پاراستنی ئینتەرنێت و ژێرخانی پەیوەندی چیتر تەنها بابەتێکی تەکنیکی نییە، بەڵکو بەشێکی بنەڕەتیی ئاسایشی نیشتمانی و سەقامگیریی ئابووریی وڵاتانە.